Natuurlijke suikers
Koolhydraten
NATUURLIJKE SUIKERS
NATUURLIJKE SUIKERS
SACHAROSE-KRISTALLEN | ©2006 LAURI ANDLER

SACHARIDEN

Natuurlijke suikers

Bij suikers denk je in eerste instantie aan de witte korrels uit suikerbieten of suikerriet die je als zoetstof gebruikt. Dit artikel heeft betrekking op de natuurlijke suikers die in vrijwel alle planten voorkomen, meestal niet in winbare vorm.

Deze suikers noemen we sachariden, net als andere koolhydraten moleculen die bestaan uit koolstof-, waterstof- en zuurstofatomen (CnHnOn). De voornaamse vormen van koolhydraten in ons voedsel zijn naast suikers, zetmeel en voedingsvezels.

Koolhydraten hebben altijd een dubbelgebonden zuurstofatoom. Wanneer dit atoom zich aan het einde van de chemische keten bevindt, zoals bij de suikers glucose, mannose en galactose, spreken we van een aldose, een aldehyde verbinding. Zit het atoom in het midden van de keten, noemen we deze verbinding een keton, en het koolhydraat een ketose. Een voorbeeld van een keton-suiker is fructose.

Aldehyden zijn reducerende suikers, ketonen niet. Reducerende suikers nemen vocht op, zijn hygroscopisch in tegenstelling tot niet-reducerende suikers, die daardoor beter te bewaren zijn.

Natuurlijke suikers worden onderscheiden in:

Enkelvoudige suikers (monosachariden)

Enkelvoudige suikers hebben drie tot zeven koolstofatomen. De meest gebruikelijke totaalformule luidt C6H12O6, en betreft fructose, glucose, galactose, mannose en tagatose. Arabinose en xylose zijn voorbeelden van enkelvoudige suikers met vijf koolstofatomen.

Alle monosachariden zijn reducerende suikers.

Dubbele suikers (disachariden)

Disachariden zijn gevormd uit twee monosachariden, waarbij één molecule water wordt afgestoten. De gebruikelijke totaalformule is (C12H22O11). Disachariden zijn vaak uit twee gelijke monsachariden gevormd, maar dat hoeft niet perse. Door het grote aantal combinatiemogelijkheden is de lijst met disachariden lang. De bekendste zijn moutsuiker of maltose (glucose α(1→4) glucose), kristalsuiker of sacharose (glucose α(1→2) fructose) en melksuiker of lactose (galactose β(1→4) glucose).

Drievoudige suikers (trisachariden)

De trisacharide melezitose (C18H32O16.H2O) wordt in de vorm van honingdauw door insecten zoals luizen uitgescheiden. Dennenhoning bestaat voor een groot deel uit honingdauw.

Meervoudige suikers (oligosachariden)

Zie artikel

SUIKERS IN ONZE STOFWISSELING

Koolhydraat metabolisme

Vrijwel alle koolhydraten worden in ons lichaam omgezet in een direct bruikbare, opneembare vorm, zoals glucose, of (tijdelijk) in een minder osmotische vorm, zoals maltose.

Een groot deel van de ingenomen suikers komt via de darmwand direct in ons bloed terecht. Deze 'bloedsuikers' geven de zogenaamde bloedsuikerspiegel. Een gezond lichaam zorgt ervoor dat bij een tekort aan suiker in het bloed (een te lage bloedsuikerspiegel) in glycogeenvorm opgeslagen suikers worden aangesproken, en bij een te hoge spiegel wordt afgebroken. Voor dat laatste maakt het lichaam in de alvleesklier insuline aan.

Glycogenolyse, de omzetting van glycogeen in glucose wordt hormonaal aangestuurd, door middel van adrenaline in de spieren en door glucagon in de lever. Glucagon heeft de omgekeerde werking - antagonistisch - van insuline, dat de bloedsuikerspiegel helpt verlagen. De glycogeen in de lever en nieren wordt daarbij voor algemeen gebruik aangewend, het glycogeen in de spieren op celniveau, d.w.z. alleen voor gebruik door de cel(len) die verantwoordelijk zijn voor de productie van de glucose.

Niet alle suikers worden verteerd. Een uitzondering vormenfructose- en glucoseoligosachariden, afgekort FOS en GOS, zoals inuline.

Gezondheidsaspecten

Voedingswaarde, gezondheidsrisico's

Koolhydraten geven energie, wat betekent dat ze calorierijk zijn, alhoewel ongeveer half zoveel als vet. De Gezondheidsraad adviseert volwassenen om tussen 40 en 70% van hun energie uit koolhydraten te halen. Over het gezond of ongezond zijn van suiker zijn de meningen zeer verdeeld.

BRONVERMELDING UPDATE MAART 2019

Sugar | Wikipedia (EN/NL) Carbohydrate | Wikipedia (EN/NL)