Moeras-andoorn
Stachys palustris
Moeras-andoorn
 
MOERASANDOORN | STACHYS PALUSTRIS
 

MOERAS-ANDOORN

De moerasandoorn is nauw verwant aan de Japanse andoorn, die veelal - en ook op deze site- Chinese artisjok of crosne genoemd.

De andoorns behoren tot het Andoorngeslacht (Stachys), een middelgroot geslacht met zo'n 300 soorten in de familie van de lipbloemigen (Lamiaceae). Stachys palustris wordt al zo'n 2.000 jaar in Europa gegeten. De plant is is nog tot de 18e eeuw verbouwd, maar werd toen door de Chinese artisjok verdrongen.

De moerasandoorn is een vaste plant die wel 1 meter 20 hoog kan worden, maar gemiddeld tussen 30 cm en 80 cm hoog is. Hij draagt alle kenmerken van een Lipbloemige: niet vertakte, vierkante, holle stengels, behaarde stengel en bladeren, en lipvormige bloemen. De bladeren zijn lancetvormig, en staan op een kort steeltje. De bloemen zijn tweeslachtig en staan in schijnkransen. Ze zijn roze. De bovenlip is behaard, en de onderlip lichter van kleur is en rood getekend. Dit wordt 'het honingmerk' genoemd. De plant bloeit van juli tot augustus, soms zelfs tot oktober.

Hij wordt vegetatief vermeerderd, uit de wortelstokken. die net als de bladeren en de zaden, gegeten worden. De oogst van de wortelstokken is simpel. Eerst ontgraaf je de knolwortel voorzichtig. Hierbij raken de worstelstokjes los. Ze kunnen nu stuk voor stuk worden opgeraapt. De plant hoeft daarom niet in zijn geheel gerooid te worden.

De plant ruikt onaangenaam, een geur die vrij komt wanneer de plant op enigerlei wijze beschadigd wordt. Toch is de plant volledig eetbaar; de bladeren, zaden en de wortelstokken worden gegeten. De laatste worden in het najaar geoogst, en vanwege hun hoge zetmeelgehalte niet alleen rauw of gekookt gegeten, maar ook tot meel vermalen om er brood van te maken. De smaak is aangenaam nootachtig.

AANKOOP EN BEWAREN

Koop verse knollen. Wikkel ze in een vochige doek, zodat ze niet uit drogen. Alleen dan kun je ze langere tijd bewaren, tot maximaal een maand. Buiten de koeling zullen ze snel verdrogen en verrotten. Houd daar rekening mee bij aankoop.

OORSPRONG EN VERSPREIDING

De Stachys palustris komt van oorsprong uit een zone die van Europa via de Kaukasus reikt tot de provincie Xinjiang in het noorden van China, waar hij algemeen voor komt. Hij groeit is in Australië, Nieuw Zeeland, de Verenigde Staten en Canada geïntroduceerd.

Zoals de naam aan geeft houdt de plant van vochtige bodem en groeit van nature aan de rand van water, in moerassige gebieden, kortom overal waar het constant vochtig is.

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

De soortnaam palustris is aan het Latijn ontleend en betekent 'uit het moeras'. De geslachtsnaam stachys is Grieks, en betekent 'aar', vanwege de kaarsvormige bloeiwijze.

VERTALING MOERAS ANDOORN

engels
marsh woundwort
frans
epiaire des marais
italiaans
 
spaans
stregona palustre
duits
sumpf-ziest
hindi (india)
 
indonesisch
 
japans
 
vietnamees
 
chinees
 
 
 

DUURZAAMHEID EN MILIEU

Op de internationale rode lijst van de IUCN is van de moerasandoorn vermeld dat er geen signalen zijn dat de plant ergens ter wereld bedreigd wordt, behoudens in Zwitserland dan, waar hij 'bijna bedreigd (near threatened)' is. Desalniettemin is de Stachys palustris in de internationale lijst opgenomen als "least concern". Hij is nergens als invasief bekend.

GEZONDHEIDSASPECTEN

VOEDINGSSTOFFEN - GEZONDHEIDSRISICO'S

Chinese artisjokken zijn rijk aan zetmeel, eiwitten en béine, maar bevatten tevens een polymeer, stachyose genoemd, dat niet verteerbaar is een winderigheid kan (zal) veroorzaken.

SAMENSTELLING PER 100 GRAM RAUW PRODUCT

44
kcal
( 184,1 kJoule)
3,3
gram
eiwitten
8,4
gram
koolhydraten
0,7
gram
vet
0,2
gram
verzadigd
0,4
gram
meervoudig onverzadigd
338
mg
omega-3
54
mg
omega-6
VITAMINES
1351,3
µg
vitamine A
(169% ADH)
0,1
mg
vitamine B1
(9% ADH)
0,2
mg
vitamine B2
(14% ADH)
0,9
mg
nicotinezuur
(6% ADH)
0,3
mg
pantotheenzuur
(5% ADH)
0,2
mg
vitamine B6
(14% ADH)
105
µg
foliumzuur (B9)
(53% ADH)
13,3
mg
vitamine C
(17% ADH)
MINERALEN
199
mg
calcium
0,2
mg
koper
11,9
mg
ijzer
458
mg
kalium
63
mg
magnesium
1,1
mg
mangaan
30
mg
natrium
60
mg
fosfor
1,1
mg
zink
 

BRONVERMELDING UPDATE AUGUSTUS 2019

Stachys palustris | IUCN Red List of threatened species 2015.4 Moerasandoorn | Wilde planten in Nederland en België Moerasandoorn | Flora van Nederland Moerasandoorn | Soortenbank Moerasandoorn | Waarneming.nl
Deze site is in bewerking, waardoor foto's kunnen ontbreken of links niet werken. Excuus daarvoor. De site wordt herbewerkt na een aanslag op de site door copyright-jagers begin dit jaar.