Apenpeper
Xylopia aromatica
APENPEPER
DE XYLOPIA PEPERS
WILDE SUIKERAPPEL | XYLOPIA AROMATICA, OKINAWA ©2013 FOTO: ROLANDO PÉREZ
APENPEPER | XYLOPIA AROMATICA

APENPEPER

PIMENTA DE MACACO

Apenpeper (pimenta de macaco) is een tamelijk onbekende peper. Hij is afkomstig van de Xylopia aromatica, de wilde suikerappelboom, verwant aan de custardappel en de Afrikaanse selimpeper.

Deze Xylopia aromatica is een overblijvende boom met een pyramidale kroon, die een hoogte bereikt van15 tot 25 meter, maar gemiddeld veel minder hoog wordt. Hij groeit net als de Afrikaanse Xylopia's op de droge savanna in de Cerrado (Brazilië) en op de kiezelhoudende heuvels van Pinar del Rio (Cuba). Hij kan dan ook goed tegen droogte. Het is een notoir langzame groeier; hij doet er zeker 10 maanden over om vanuit zaad zo ver uit te groeien dat hij verplant kan worden.

De boom heeft lancetvormige bladeren van 7,5-15 cm lang en 2,5-5 cm breed. De plant draagt clusters van als cashewnoten gevormde peulen op steeltjes. Ze zijn groen en rijpen rood. Ze zijn 2,5-5 cm lang en 4-6 mm dik, vrij klein dus, en bevatten 2-6 zaadjes in rood pulp. Wanneer de peulen drogen, kleuren ze donkerbruin. De zaden zijn gemiddeld 5 mm in lang, met een duizendtal-gewicht van 40 - 45 gram.

De zaadjes smaken en geuren als zwarte peper. Ze worden behalve in de keuken (als peper) ook medicinaal gebruikt, onder andere tegen slangenbeten en gezwollen benen. Ze bevatten etherische olien, waarvan de dominantste limoneen is (36,4%), een citrusachtige terpeen, naast onder meer citronellol (roos) en carvon (karwij).

PRAKTISCHE ZAKEN

Aankoop en verkrijgbaarheid

Het kruid wordt uit het wild geplukt, wat niet altijd 'in het wild' hoeft te zijn, want de boom wordt vaak langs wegen aangeplant.

Het product is voor zover bekend alleen in Brazilië in de handel.

Culinair gebruik en bereiding

De zaden worden gebruikt als substituut voor zwarte peper.

OORSPRONG EN VERSPREIDING

De Xylopia aromatica komt van origine voor op de tropische savanne van Cerrado in de Braziliaanse staten Goiás en Minas Gerais.

De Cerrado is een aaneengesloten gebied dat ruim 20% van het oppervlak van Brazilië bestrijkt, en zich ook over delen van Paraguay en Bolivië uit strekt. Het is meer dan 2 miljoen hectare in omvang, en op het Amazonegebied na het grootste ecosysteem van het land. Het gebied staat onder grote druk, als agrarisch productiegebied. Bijna drie kwart van alle Braziliaanse slachtvee komt uit de Cerrado. Monoculturen, zoals de teelt van eucalyptus en soja, vormen een ernstige bedreiging van dit gebied, dat momenteel voor meer dan een derde deel in cultuur is gebracht. Slechts 1,5% van de Cerrado is beschermd natuurgebied.

Hij komt zowel in tropische als subtropisch Amerika voor, in Honduras, Panama bijvoorbeeld, Cuba, Brazilië Bolivië en Venezuela. In sommige landen wordt hij malagueta genoemd, vermoedelijk afgeleid van het West-Afrikaanse paradijsgraan (Aframomum melegueta, ook wel melegueta peper), daarom daterend uit de Post-Columbiaanse tijd (na 1492).

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

Apenpeper heeft veel namen, onder andere die van 'fruta de burro'. Dat is één van de vele namen die de peper in Midden- en Zuid-Amerika heeft, waaronder 'pimenta de macaco', letterlijk makaken-peper. Andere - Braziliaanse- benamingen voor boom en vrucht zijn chirinyó ipipin, pachinhos en esfola bainha.

Fruta de burro is eveneens een plaats in Venezuela, in de provincie Estado Apure, en de naam van een Venezulaanse likeur waarin de apenpeperbesjes gebruikt worden.

De geslachtsnaam Xylopia komt uit het Grieks en betekent 'bitter hout'.

GEZONDHEIDSASPECTEN

VOEDINGSSTOFFEN - GEZONDHEIDSRISICO'S

Geen betrouwbare of volledige informatie beschikbaar.

RECEPTEN

BRONVERMELDING UPDATE FEBRUARI 2019

Xylopia aromatica | Wikipedia (ES/EN) Malagueta (Xylopia aromatica) | EcuRed, Cuba Xylopia aethiopica | M.M. Grandtner, Dictionary of Trees, Volume 2: South America: Nomenclature, Taxonomy and Ecology, 2013 Academic press/Elsevier, ISBN 9780123969545 Xylopia aromatica | Ficha etnobotánica No.48 Xylopia aromatica | Useful tropical plants Seed weight of Xylopia aromatica (Annonaceae) | Fábio Socolowski, Scientia agricola, vol.68 no.6 Piracicaba Nov/Dec. 2011 ISSN 0103-9016 Pimenta de Macaco - Xylopia aromatica | Instituto Brasileiro de florestas Neotropical Annonaceae | P. Maas, National Herbarium, Wageningen University Branch, the Netherlands, Kew Royal botanic gardens Embiriba - pindaïba | Matos de comer Ethnobotany in NE Brasil | Un de Albuquerque, Biodiversity and bioavailability, Global science books