Rhus
Het geslacht Rhus (Anacardiceae)
Rhus (sumac)
RHUS SOORTEN
CANADESE STAGHORN | RHUS TYPHINA

RHUS

De Rhus is een plantengeslacht uit de pruikenboomfamilie (Aanacariaceae) met 35 soorten waarvan maar enkele planten als voedsel dienen, en die net als het geslacht (en de familie) sumac worden genoemd.

De familie waartoe het geslacht Rhus behoort, is door Linneaus (Species plantarum, 1753) gedefinieerd en omvatte aanvankelijk 12 soorten, waarvan er drie op de Afrikaanse Kaap groeiden. van de overige negen soorten zijn er vier tot het geslacht Rhus gerekend, drie tot de Toxicodendron en één tot de Cotinus en de Allophylus elk. In de 18e eeuw al zijn daaraan een veertiental soorten toegevoegd. In de jaren tachtig van de vorige eeuw is de indeling van de Rhusfamilie ingrijpend gewijzigd, met de introductie van nieuwe geslachten, die bovendien meer recht doen aan de geografische oorsprong van de plantensoorten. Daarbij zijn de Kaapse plantensoorten in het geslacht Searsia geplaatst.

Eén van de eetbare Rhussoorten is de Canadese staghorn (Rhus typhina), in het Nederlands onder andere de azijnboom genoemd. Deze komt van origine uit de omgeving van Ontario, in Canada. Het is één van de vijf sumacsoorten die daar groeien (Rhus typhina, Rhus aromatica, Rhus trilobata, Rhus galabra, Rhus copallina).

De staghorn is een 3-5 meter hoge struik met geveerde bladeren. Iedere veer bestaat 31 paarsgewijs geplaatste langwerpige bladeren van 30 tot 50 cm lengte. De plant heeft harige stengels en vormt een bloeiwijze van rechtopstaande groene pluimen. Hieruit ontstaan rode bessen, anders als de giftige soorten Rhus die zijn ingedeeld in het geslacht Toxicondendron die witte besjes vormen.

Deze staghorn sumac is enige sumac in Noord-Amerika waarvan de besjes door de mens gegeten worden. Wanneer ze goed gerijpt zijn smaken ze zurig en ook naar nectar. Niet voor niets zijn vogels en vlinders er dol op.

De besjes worden als handfruit gegeten, tot en drankje verwerkt door ze in koud of heet water te weken en uit te zeven. Dit drankje wordt veelal wat aangezoet met maple syrup, of puur bij wijze van gorgeldrankje tegen een gevoelige keel gebruikt. In Canada maakt men dit gorgeldrankje overigens wel met de besjes van alle daar groeiende sumacs.

Omdat het lastig is de staghorn van andere sumacs te onderscheiden, adviseert men om niet op eigen houtje sumac te vergaren, zelfs niet voor medicinaal gebruik. Voor zo ver bekend wordt de plant niet commercieel verbouwd, wel is de plant, als fluweelboom (vanwege de 'fluwelen' stengels) een heel populaire tuinplant.

De belangrijkste consumptie-Rhus is de Rhus coraria of Siciliaanse Rhus, waarvan de specerij sumac wordt gemaakt, maar de smakelijkste worden nauwelijks genoemd: de Californische limonade sumac (Rhus integrifolia) en de suiker-sumac (Rhus ovata) die groeit van California tot Mexico, beide met heerlijke, zachtzure besjes.

OORSPRONG EN VERSPREIDING

De benaming sumac wordt gegeven aan alle circa 35 plantensoorten in het Rhus-geslacht. De benamingen sumac en rhus zijn in dat opzicht inwisselbaar.

Het oorspronkelijke groeigebied van de Rhussoorten omvat de tropische en gematigde streken in het oosten van Azië, Afrika en Noord-Amerika. Verschillende soorten hebben een verschillende oorsprong.

De Rhus coraria (sumac) wordt vooral verbouwd in de landen rondom de Middelllandse zee, Afghanistan en Iran. Naast de Rhussoorten die verbouwd worden voor hun besjes, is vooral de Rhus vernicefera van groot commercieel belang. De hars van deze boom wordt net als die van de Toxicodendron vernicifluum al meer dan 6.000 jaar gebruikt voor het Japanse (en Chinese) lakwerk, onder meer bekend van het lakwerk op bento bakjes.

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

De botanische naam Rhus is afgeleid van het Greekse 'rhous', dat evenals het Latijnse 'rhus' en het Keltische 'rudd' werd gebruikt om de rode kleur van de sumacs te duiden. Het woord sumac zelf is van Semitische oorsprong, en komt onder meer voor in het Arabisch en het Hebreeuws.

VERTALING RHUS

engels
shumac, sicilian sumac
frans
sumac
italiaans
somacco
spaans
zumaque
duits
sumach
arabisch
summaaq
hindi (india)
kankrasin
indonesisch
 
vietnamees
 
japans
 
chinees
yan fu mu shu 盐麸木属
kantonees
 
 

DUURZAAMHEID

Op de internationale rode lijst van de IUCN komen enkele Rhussoorten voor, onder meer de Rhus brenanii ('endangered'), de Rhus coraria ('vulnerable') en de Rhus delavayi ('least concern').

GEZONDHEIDSASPECTEN

VOEDINGSSTOFFEN - GEZONDHEIDSRISICO'S

Sumac bevat tanine, een polyfenol die effect heeft op de smaak, kleur en structuur van producten, en bijvoorbeeld de oxidatie van wijn tegen gaat. Tanine vinden we ook in kweepeer, avocado en druivenschillen. Tanine veroorzaakt een gevoel van samentrekken van de mond, van stroever worden. Dat is het gevolg van de de fixatie van eiwitten van het wandslijmvlies door de tanine.

SAMENSTELLING PER 100 GRAM RAUW PRODUCT

VOEDINGSSTOFFEN PER 100 GRAM
654
kcal
( 2736,3 kJoule)
15,2
gram
eiwitten
13,7
gram
koolhydraten
2,6
gram
waarvan suikers
65,2
gram
vet
6,1
gram
verzadigd
8,9
gram
enkelvoudig onverzadigd
47,2
gram
meervoudig onverzadigd
-
gram
transvet
9079
mg
omega-3
38,1
gram
omega-6 (!)
VITAMINES
20
µg
vitamine A
0,3
mg
vitamine B1
0,2
mg
vitamine B2
1,1
mg
vitamine B3
½
mg
vitamine B6
96
µg
vitamine B9
1,3
mg
vitamine C
0,7
mg
vitamine E
2,7
µg
vitamine K
MINERALEN
98
mg
calcium
1,6
mg
koper
2,9
mg
ijzer
441
mg
kalium
158
mg
magnesium
3,4
mg
mangaan
2
mg
natrium
346
mg
fosfor
4,9
µg
selenium
3,1
mg
zink

BRONVERMELDING UPDATE AUGUSTUS 2019

Sumac | Wikipedia (FR) Staghorn sumac | Canadian wildlife federation Poison sumac | World of weeds Name changes in the Old World Rhus | Bothalia, African biodiversity and conservation Rhus | eFloras: Flora of China Sumac | Gernot Katzer Rhus integrifolia | Plants for a future
Deze site is in bewerking, waardoor foto's kunnen ontbreken of links niet werken. Excuus daarvoor. De site wordt herbewerkt na een aanslag op de site door copyright-jagers begin dit jaar.