Mashua (añu)
Groente (Tropaeolaceae)
MASHUA
DE "ANDES-KNOLLEN"
MASHUA | TROPAEOLUM TUBEROSUM
 

MASHUA (KNOLCAPUCIEN)

De mashua (ook wel añu) is een meerjarige klimplant uit de orde van de Brassicales waartoe alle koolachtigen horen. Hij behoort tot het Tropeaolum-geslacht, net als de West-Indische kers. Van deze laatste worden de zaden als specerij gebruikt, van de mashua worden de knolletjes gegeten.

De mashua is één van de drie Andes-knollen, knoldragende gewassen die hun oorsprong hebben in de Altiplano andino, de hoogvlakte van de Andes, en naast de aardappel behoren tot het dagelijks voedsel van de honderden volkeren in dit gebied.

De Tropaeolaceae kent maar één plantengeslacht, de Tropaeolum. Dit geslacht wordt in het spraakgebruik Nasturtium genoemd, en ook een aantal planten in dit geslacht draagt deze naam, maar dat roept verwarring op, omdat de Brassicales ook een plantengeslacht Nasturtium kent. Daartoe behoort onder meer de waterkers (Nasturtium officinale).

Het geslacht Tropaeolum omvat een zestigtal plantensoorten, waaronder de mashua en de al genoemde Oost-Indische kers (Tropaeolum majus). Veel soorten gaan van tijd tot tijd een periode van een jaar of langer in een slaapstand.

De Tropaeolum tuberosum is een klimplant die geleid moet worden. Hij heeft schildvormige, gelobde bladeren. Een blad heeft 5 tot 7 lobben. De plant draagt dieprode bloemen, en vormt vruchten.

De knollen zijn puntig, en worden vrij groot, wel 13 cm lang. Ze groeien aan stolonen. Dit zijn uitlopers, dus eigenlijk stengels, die verschillende planten - in dit geval ondergronds - verbinden. De knollen bestaan tot 94% uit water, er wordt daarom vrijwel nooit meel van gemaakt.

De scherpe scherpe smaak wordt veroorzaakt door de stof p-methoxybenzyl isothiocyanaat. Isothiocyonaten komen vaker voor bij de koolachtigen (Brassicales), onder meer in mosterdzaad. Om mashua's beter eetbaar te maken, worden ze na de oogst enkele dagen in de zon gelegd, waardoor de mosterdgeur af neemt. Ook de bladeren hebben deze scherpe smaak, die wel wordt vergeleken met wasabi, en worden als 'kers' of kruid gebruikt.

VERKRIJGBAARHEID EN AANKOOP

De plant wordt in Europa van juli tot augustus geoogst, maar op zeer bescheiden schaal verbouwd. Oca's worden uit Zuid-Amerika en Nieuw-Zeeland ingevoerd.

GEBRUIK EN BEREIDING

Mashuaknolletjes worden vrijwel altijd gekookt alvorens ze te eten. In de Andes worden ze bereid in de klassieke oven, de huatia.

Wanneer je er enkele fijn snijdt en rauw aan een salade toe voegt, profiteer je optimaal van de pittige eigenschappen. Kleine blaadjes worden in de vorm van cress als kruid gebruikt.

OORSPRONG EN VERSPREIDING

De Tropaeolum tuberosa komt van origine uit Zuid- en Midden-Amerika.

De plant is zoals de oca rond 4.000 jaar geleden in de Peruaanse Andes gecultiveerd, in de tijd voor de Inca's. Dat is gebleken uit archeologische opgravingen. Hij groeit op een hoogte van 2.400 tot wel 4.300 meter, hoger dan de aardappel. Daardoor is het altijd een belangrijk gewas geweest voor de volkeren op de hoogvlakten van de Andes. Buiten de Andes echter wordt de mashua nauwelijks verbouwd en gegeten.

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

De familie- en geslachtsnaam bevat het woord Tropeamum, de Latijnse benaming van een boom die met wapens behangen werd wanneer een zege was behaald. Vanwege de bladvorm, die doet denken aan een schild, heeft Linneaus voor deze naam gekozen.

De plant kent in Zuid-Amerika verscheidene namen, maar wordt gewoonlijk mashua, mashwa, mascho of soortgelijk luidend genoemd. De naam komt uit het Quechua.

VERTALING MASHUA

engels
 
frans
capucine tubéreuse
italiaans
 
spaans
(papa) amarga
duits
knollige kapuzinerkresse
arabisch
 
hindi (india)
 
indonesisch
 
japans
 
vietnamees
 
chinees
 
 

GEZONDHEIDSASPECTEN

VOEDINGSSTOFFEN - GEZONDHEIDSRISICO'S

Mashua's koolhydraten bestaan vooral uit zetmeel en suiker. Veel (meer) gegevens dan in nevenstaande tabelk, zijn er niet.

SAMENSTELLING PER 100 GRAM
RAUW PRODUCT

46
kcal
(193 kJoule)
1,6
gram
eiwitten
11
gram
koolhydraten
0,1
gram
vet
VITAMINES
67
mg
vitamine C
(0,5% ADH)

BRONVERMELDING UPDATE AUGUSTUS 2016

Andes tubers | C. Hastore, Agriculture and the Onset of Political Inequality Before the Inka, 1993 Cambridge university press, ISBN 0 521 40272 7 Mashua | A. grau e.o. Mashua, International plant resources Institute, Rome, ISBN 92-9043-581-X Potyvirus reduces yield of Andean mashua | R.L. Guimarães, 2005 Pennsylvania state university in Hortscience 40(5) pp 1405-1407 Mashua | Cultivariabel Tropaeolum | Wikipedia (EN/ES) Kapuzinerkresse | Wikipedia (DU/EN)