Oca
Groente (Oxalidaceae)
OCA
RECEPTEN MET OCA
OCA | OXALIS TUBEROSUS
 

OCA

De Oca (Oxalis tuberosa) is een meerjarige kruipende plant uit de klaverzuringfamilie (Oxalidaceae), die wordt verbouwd om zijn wortelknollen.

De oca is één van de drie Andes-knollen, knoldragende gewassen die hun oorsprong hebben in de Altiplano andino, de hoogvlakte van de Andes, en naast de aardappel behoren tot het dagelijks voedsel van de honderden volkeren in dit gebied.

De Oxalidaceae is een plantenfamilie met om en nabij 900, merendeels meerjarige plantensoorten, die overal ter wereld groeien behalve in de poolstreken. De grootste diversiteit is in Brazilië, Mexico en Zuid-Afrika. Zoals de botanische naam zegt, bevatten de planten oxaalzuur, en dat geldt ook voor het schaarse aantal eetbare soorten, zoals de oca.

De Oca tuberosa is een circa 50 cm hoge plant, die vooral in de breedte groei, en ruimte neemt. Een volgroeide plant heeft een doorsnede van ruim een meter. Ze gedijen ook onder koelere omstandigheden, maar dienen voor de vorstperiode geoogst te zijn, omdat de knollen anders stukvriezen. Deze groeien in compacte vorm direct onder de stamaanzet. Een plant geeft een opbrengst van 500-900 gram knollen, afhankelijk van de groeilocatie, de lengte van het seizoen en de variëteit.

De wortelknollen zijn lang en dun (7-13 cm) en hebben diepliggende 'ogen'. Ze bevatten meer ijzer en ascorbine dan aardappelen en hebben ongeveer dezelfde minerale samenstelling als prinsessenknollen (olluco's), maar zijn minder calorierijk. De Oxalis bevat zoals de naam aangeeft oxaalkristallen, waardoor hij in de zon gerijpt moet worden, alvorens geschikt te zijn voor consumptie. Het oxaalgehalte kan dan wel halveren, en ze worden bovendien zoeter. Het grootste deel van het oxaalzuur bevindt zich in de schil.

De Oca tuberosis heeft kransjes van drie tegen over elkaar staande, wat af hangende blaadjes, zoals de gewone klaver. Ze bloeien in verscheidene kleuren, wit, geel rose of rood, een kleurensprectrum dat je terug ziet in de kleur van de knollen.

De oca heeft de reputatie een Andesknol te zijn, maar Ze worden verbouwd van Columbia tot Bolivia in vochtiger delen van de Andes, van lager gelegen kustgebieden tot 3.850 meter hoogte, zoals de regio Puna, net als de ocullo (Basella tuberosum) en de mashua (Tropaeolum tuberosum). Er zijn zoete en bittere variëteiten. De zoete worden vers geoogst gegeten, de bittere net als aardapelen en olluco's volgens een oud procedé (chuño) gevriesdroogd. Zulke gevriesdroogde oca's worden kaya genoemd.

De knollen zijn er in een breed kleurenspectrum en lijken voor het niet geoefende oog op mashua, een andere Andesknol. Ze smaken als aardappelen, en hebben een lichte citrussmaak (zweem). Die gaat bij koken verscholen achter de bloemigheid (zetmeel) van de oca.

VERKRIJGBAARHEID EN AANKOOP

De plant wordt in Europa van juli tot augustus geoogst, maar op zeer bescheiden schaal verbouwd. Oca's worden uit Zuid-Amerika en Nieuw-Zeeland ingevoerd, en in ons land verkocht als Oca du P&earou; geteeld in Bretagne.

BEWAREN

Bewaar oca's zoals aardappelen op een koele, enigszins vochtige plaats, bij voorkeur bij 4° en een luchtvochtigheid van 90%. Dan zijn oca's een jaar houdbaar. Anders als aardappelen zijn oca's niet gevoelig voor daglicht in de zin dat ze groen zouden kleuren, maar uiterlijk degraderen ze wel.

Een goed alternatief is op een minst koele plaats in de koelkast, verpakt in een 'plastic' zak.

Wanneer ze op kamertemperatuur bewaard worden - kan wel enige tijd - verliezen ze veel vocht. Optimum is om ze na de oogst een week of vier op 20° te bewaren om het oxaalzuurgehalte tot het laagst mogelijke niveau terug te brengen.

GEBRUIK EN BEREIDING

Ocaknollen worden zowel rauw, gekookt als gebakken gegeten. Ook de bladeren en jonge scheuten zijn eetbaar, de laatste bereid je als rabarber.

De knolletjes worden in ruim water gekookt. Kooktijd varieert van 10-15 minuten, afhankelijk van de maat, kook daarom altijd knollen van gelijke afmeting. Snijd eerst de uiteinden af. Wanneer je ze, net als aardappelen, bijna gaar kookt (10 minuten) kun je in een minuut of vijf af bakken.

OORSPRONG EN VERSPREIDING

De Oxalis tuberosa kent zo'n 80 wilde variëteiten, waarvan de meeste van origine uit Peru komen, maar niet uitsluitend.

De plant is rond 4.000 jaar geleden (niet 4.000 jaar voor Christus zoals wordt beweerd) in de Peruaanse Andes gecultiveerd. Momenteel wordt hij daar verbouwd in een gebied dat zich uit strekt van de Venezulaanse Andes tot in Argentinië op een hoogte van 2.500 tot wel 4.000 meter, hoger dan de aardappel. Daardoor is het altijd een belangrijk gewas geweest voor de volkeren op de hoogvlakten van de Andes. De belangrijkste productiegebieden bevinden zich op deze hoogvlakten in Peru, Argentinië en Bolvië. In elk van deze landen vindt zo'n 30.000 hectare oca-teelt plaats.

De oca is halverwege de 19e eeuw geïntroduceerd als alternatief voor de aardappel. In Europa is de oca niet aangeslagen, in Nieuw Zeeland wel, waar hij de Nieuw-Zeelandse yam wordt genoemd. De knol is ook in Polynesië zeer geliefd, ook daar onder de (foutieve) naam yam.

Oca's groeien ook in Europa, ondanks het korte seizoen. De plant is aan het begin van de 19e eeuw in Frankrijk geïtroduceerd en sinds 1835 daar ook verbouwd. De eerste voedingswaarde-analyses zijn Frans, en dateren uit die tijd.

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

Oca is afgeleid van de Quechua benamingen van de plant, okko, oqa of uqua. In Zuid-Amerika heeft de plant talrijke namen, zoals apilla in Bolivië en Papa extranjera in Mexico.

VERTALING OCA

engels
 
frans
trufette acide
italiaans
 
spaans
(papa) oca
duits
 
arabisch
 
hindi (india)
 
indonesisch
 
japans
 
vietnamees
 
chinees
 
 

GEZONDHEIDSASPECTEN

VOEDINGSSTOFFEN - GEZONDHEIDSRISICO'S

Oca's bevatten weinig, maar meer vitamine C dan aardappelen. Daarnaast bevatten ze veel koolhydraten, calcium en ijzer, en sommige soorten zijn bovendien zeer eiwitrijk. Ze bevatten een in water oplosbaar eiwit dat naar de plant is vernoemd - ocatine - waaraan opvallende anti-bacteriële eigenschappen worden toegedicht.

Het gehalte aan oxaalzuur is vergelijkbaar met dat van knoflook en spruitjes, tussen 80 en 200 milligram per 100 gram, beduidend minder dan rabarber en spinazie. Niet direct alarmerend, maar voor mensen die gevoelig zijn voor oxaalzuur reden om er voorzichtig mee te zijn, ze sowieso te schillen, of het eten ervan te mijden.

Voor de voedingswaardetabel hebben we dankbaar gebruik gemaakt van een Vegetables, een Nieuw-Zeelandse bron, welke de meest uitgebreide informatie geeft.

SAMENSTELLING PER 100 GRAM
RAUW PRODUCT

60
kcal
(251,2 kJoule)
0,9
gram
eiwitten
9,3
gram
koolhydraten
3,3
gram
waarvan suikers
0,8
gram
vezels
0,1
gram
vet
VITAMINES
64
µg
vitamine A
(8% ADH)
0,1
mg
vitamine B6
(7,1% ADH)
32,1
µg
foliumzuur (B9)
(16,1% ADH)
0,4
mg
vitamine C
(0,5% ADH)
MINERALEN
2,6
mg
calcium
0,2
mg
ijzer
268
mg
kalium

BRONVERMELDING UPDATE AUGUSTUS 2016

Andes tubers | C. Hastore, Agriculture and the Onset of Political Inequality Before the Inka, 1993 Cambridge university press, ISBN 0 521 40272 7 Oca | M.N. Normah e.o. Conservation of tropical plant species, 2013 Springer New York, ISBN 978-1-4614-3775-8 New Zealand yam Oxalis Tuberosa | Zoom's edible plants Oxalis tuberosa | Cultivariabel Oxalis tuberosus | Nederlandse eetbare planten en paddestoelen database Oxalis tuberosa | Wikipedia (EN/ES) Oca | Specialty produce Red yams | Vegetables (NZ)