Goiteño
Peulvruchten (Fabaceae)
GOITEÑO
DE YAMBONEN OP DEZE SITE
GOITEÑO | PACHYRHIZUS TUBEROSUS

GOITEÑO

De goiteño, jacatupé of Amazone yamboon (Pachyrhizus tuberosus) is een plant uit de vlinderbloemenfamilie (Fabaceae) waarvan de gezwollen wortelknol, maar ook de bladeren en de peulen gegeten worden.

Daarmee onderscheidt de Amazone yamboon zich van de Mexicaanse, de jicama, waarvan alles wat bovengronds groeit giftig is. Niet verwonderlijk dus, dat de goiteño populair is in streken waar ook de jimaca groeit.

Het Pachyrhizus-geslacht waartoe de plant behoort, omvat slechts zes plantensoorten, waarvan de yamboon, de goitenyo en de ahipa de bekendste zijn, en alle drie gegeten worden. Men noemt de soort wel naar de belangrijkste van deze drie eveneens yamboon. De Pachyrhizus groeien in tropische en subtropische streken.

De plant groeit in de tropische regenwouden van de Amazone, waar hij door lokale volken verbouwd wordt. De knollen zijn sappig en zoet. Ze worden net als de peulen zowel rauw als gekookt gegeten. Alleen de Chuin-varië ;teit wordt geteeld om zijn zetmeel.

Het is een meerjarige klimplant, die in juli bloeit met witte en paarse bloemen en heeft grote geveerde bladeren. De peulen lijken op lima-bonen. De wortelknollen bevatten de reserves voor de plant en kunnen enorme afmetingen hebben, en een gewicht bereiken van wel 20 kg, vergelijkbaar met de jicama (yamboon).

PRAKTISCHE ZAKEN

Aankoop en verkrijgbaarheid

Goiteño's zijn buiten het groeigebied van de Amazone voor zo ver bekend niet verkrijgbaar.

Culinair gebruik en bereiding

De knollen worden zowel rauw als gekookt gegeten, bij voorkeur jongere exemplaren, want naarmate de knol volgroeid raakt, wordt hij ook vezeliger. Het zetmeel levert een hoogwaardig meel - vergelijkbaar met tapiocameel - dat geschikt is om mee te bakken (cakes bijvoorbeeld) en te gebruiken als bindmiddel, zoals in custard.

De peulen zijn giftig, want ze bevatten rotenon. Men eet desalniettemin de jonge peulen. Men bereidt ze zoals sperziebonen, en kookt ze volledig gaar, om de rotenon af te breken.

Bewaren

Mits onbeschadigd zijn de knollen goed houdbaar, enkele maanden wel, maar wel buiten de koelkast, bij een temperatuur tussen 12 en 17,5°. In de koelkast zal de kwaliteit van de knol snel terug lopen.

OORSPRONG EN VERSPREIDING

De goiteño wordt op slechts enkele plekken in de tropische laaglanden van Zuid-Amerika verbouwd, in Bolivia, Ecuador, Peru en Venezuela.

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

Andere benamingen zijn naast het al genoemde jacatupé feijão macuco en batata d'áqua, waterappel.

BRONVERMELDING UPDATE SEPTEMBER 2016

Yambean, goitenyo (Pachyrhizus tuberosus) | Wikipedia (EN) Pachyrhizus tuberosus | Plants for a future Pachyrhizus tuberosus | Useful tropical plants by Ken Fern