Zalmenfamilie
Salmonidae
ZALMEN
DE ZALMACHTIGEN
YAMAME ZALM | © FOTO: TOKYO TIMES

ZALMENFAMILIE

De zalm is een vis uit de familie Salmonidae, de enige familie in de orde van de Salminofromes. Ze omvat 214 vissoorten: de zalmen, forellen en houtingen. Alle hebben ze gemeen dat ze trekken en dat ze springen.

Het springen vinden we terug in de benaming zalm, salmo komt van het latijnse 'salire' dat 'springen' betekent. Alle Salmonidae zijn trekkende, 'anadrome' vissen. Daaronder wordt verstaan dat ze van zee naar zoetwater trekken om te paaien of in zoet water verblijven en ver stroomopwaarts paaien . Hoewel het merendeel van de zalmen in zout water leeft, zijn er ook zoetwaterzalmen, zoals de Donauzalm. Forellen leven hoofdzakelijk in zoet water.

De Salmonidae-familie wordt onderscheiden in drie onderfamilies, de Salmoninae, ook wel de 'echte' zalmen genoemd, de Thymallinae, met 10-20 soorten vlagzalmen en de Coregoninae, de houtingen. Aan de hand van deze verdeling in onderfamilies zullen we een overzicht bieden van deze in de internationale keuken zo gewaardeerde zalmfamilie.

De taxonomie van de zalmachtigen is sterk in beweging. Dat maakt een duurzame en begrijpbare indeling moeilijk, zo niet onmogelijk. We kiezen er daarom voor om de individuele vis als leidend principe te gebruiken, en de familiale verbindingen daaraan ondergeschikt te maken.

Ter illustratie geven we onderstaand overzicht van de zalmachtigen, met alleen de op deze site beschreven zalm-, forel- en houtingsoorten. Aan elk van hen is ook een eigen hoofdpagine gewijd.

Coregoninae (houtingen)
Coregonus (70 soorten)
bodenseehouting (coregonus wartmanni)
kleine marene (coregonus albula)
noordzeehouting (coregonus oxyrinchus)
Proposium (6 soorten)
Stenodus

Thymallinae (vlagzalmen)
Thymallus (10-20 soorten)
grijsling (thymallus thymallus)
poolgrijsling (thymallus arcticus)

Salmoninae (echte zalmen)
acantholingua
eosalmo (uitgestorven)
brachymystax (3 soorten)
siberische lenok (brachymystax lenok)
Hucho (5 soorten)
donauzalm (hucho hucho)
Oncorhynchus (pacific zalm, ca 15 soorten)
goudforel (Oncorhynchus aquabonita)
regenboogforel (Oncorhynchus mykiss)
gebochelde zalm (Onc. gorbuscha)
sockeye zalm (Oncorhynchus nerka)
Salmo (circa 20 soorten)
atlantische zalm (salmo salar)
beekforel (salmo trutta fario)
meerforel (salmo trutta lacustris)
zeeforel (salmo trutta trutta)
Salveninus (circa 50 soorten)
bronforel (salvelinus fontinalus)
trekzalm of beekriddder (salvelinus alpinus)
Salvethymus
longfinned char (salvethymus svetovidovi)

OORSPRONG EN VERSPREIDING

Terwijl de eerste vissen al van 400 miljoen jaar geleden dateren, dateert de eerste primitieve zalm uit het midden-Eoceen (circa 45 miljoen jaar geleden).

De oudste fossiele zalm in ieder geval, de Eosalmo driftwoodensis, gevonden in Brits Columbia, is 49,5 miljoen jaar oud. De vis toont verwantschappen met de Coregoninae en Thymallinae, en wordt daarom beschouwd als een belangrijke schakel in de ontwikkeling van de zalm. Wat zich in de daarop volgende 7 miljoen jaar heeft afgespeeld, weten we niet, de eerstvolgende fossiele vondsten dateren uit het Mioceen uit Idaho in de Verenigde Staten van forelachtigen uit het geslacht Hucho.

De forelachtigen uit die tijd zijn in het diepe binnenland aangetroffen, niet aan zee. Andere fossielen betreffen de Oncorhynchus, verwant aan de Pacifische zalm. Men concludeert aan de hand van deze vondsten dat de splitsing tussen de Oncorhynchus en de Salmo, waartoe de Atlantische zalm behoort, tenminste 6 miljoen jaar geleden heeft plaats gevonden. Genetisch onderzoek wijst uit dat de splitsing al veel eerder is ingezet, 20 miljoen jaar geleden, in het vroege Mioceen.

Taalkundige aspecten

De benamingen van de Oncorhynchus zijn alle uit het Russisch afkomstig en opgetekend door Johann Julius Walbaum gedurende de periode dat hij in Verre oosten van Rusland werkte.

BRONVERMELDING UPDATE AUGUSTUS 2016

Salmonidae | Wikipedia (EN) Eosalmo | Wikipedia (EN) Pacific salmons and their ecosystems | D.J. Stouder, 1997 Chapman & Hall Etymology Oncorhynchus | The zero morphene