Chinook zalm
trekvis (Salmonidae)
CHINOOK ZALM
 
CHINOOK OF KONINGSZALM IN ZOET WATER | ONCORHYNCHUS tshawytscha

CHINOOKZALM

De chinookzalm of koningszalm (Oncorhynchus tshawytscha) is grootste zalm uit het geslacht Oncorhynchus in de familie van de Salmonodae.

Qua smaak is de chinookzalm een gemiddelde zalm, qua grootte en qua betekenis voor de zalmindustrie meer dan gemiddeld. Bij hengelaars is de chinook zeer geliefd, wat wil je, hij kan anderhalve meter lang worden en ruim 50 kilogram zwaar. Met zijn temperament is het binnen halen van een chinook geen sinecure.

De chinookzalm heeft zoals andere zalmen een torpedovormig lichaam met achter op de rug een vetvin. Ze zijn relatief zwaar geschubd, en zijn onder meer te herkennen aan hun zwarte tandvlees. Ook de flanken zijn zwart, althans in de zomer, in de winter krijgen zij een purperen gloed..

Het lijken groot uitgevallen cohozalmen. Volwassen zalmen hebben in de oceaan een helder zilveren kleur, met rode, purperen en blauw-groene accenten. Ze paaien in relatief diep water in de periode van september tot december. Wanneer het vrouwtje de eieren heeft gelegd, ze doet dat in vier tot vijf broedsel, hoedt ze daar enkele dagen tot enkele weken over, waarna ze sterft. De mannetjes zoeken intussen een ander vrouwtje.

De eieren komen drie tot vijf maanden later uit en dan begint de snelle transformatie van larve (alevin) naar jonge vis. Die is al voltooid in april. dan trekken de nog jonge vissen (fry) massaal naar zee, om niet al het jaar erop, maar veelal pas drie tot vier jaar later weer terug te keren. Sommige blijven wel acht jaar in de oceaan.

Chinookzalmen leven in de regel vlak onder de kust, hooguit zo'n honderd meter uit de kust. In het zomerseizoen trekken ze langs de kustlijn naar hun paaigebied op de rivier. Overdag trekt hij naar diepere gedeelten, op 60-80 meter diepte, 's ochtends vroeg verschijnt hij regelmatig aan het oppervlak. Hij mijdt het daglicht.

Het 'stroomtype' chinook komt vooral in de grote rivieren voor. Ze verblijven langer in het zoete water dan chinooks van het 'oceaan-type', die het vaak al na drie maanden voor gezien houden. De jonge zalmen van het stroomtype zijn door hun langere verblijf in het zoete water veel groter als ze naar zee trekken, en verblijven ook daar langer dan de zalmen van het oceaantype. De smolts zijn vaak al groter dan een decimeter. Men vermoedt dat de differentiatie tussen stroom- en oceaantype een reactie is op de beperkter capaciteit van de kleinere stromen waarin het oceaantype paait. Dit type chinookzalm komt vooral voor in de kleinere stroomgebieden in Noord-Amerika.

De jonge chinookzalmen voeden zich in het zoete water met de larven van insecten en kleinere vissen. Eenmaal in zee ontpopt de chinook zich als een jager op voedzame zeebewoners als haring en pijlinktvis. Daaraan dankt hij zijn snelle groei.

AANKOOP

Hoewel de chinookzalm buitengewoon groot kan worden, is de maat op de markt gemiddeld zestig centimeter tot een meter. Het gewicht varieert van 4,5 kilogram tot ruim 20 kilogram.

BEREIDINGSTIJDEN (KOOKTIJDEN)

De hier gegeven bereidingstijden zijn een indicatie, bovendien slechts een kleine selectie van de bereidingswijzen van zalm.

BEREIDINGSTIJD FILETS

bakken in koekenpan
3-6 min
pocheren in koekenpan
3-6 min
stomen
8-10 min
stoven
8-10 min
 

BEREIDINGSTIJD HELE VIS

bakken in koekenpan
8-10 min
pocheren in koekenpan
8-10 min
stomen
8-10 min
stoven
15-20 min

OORSPRONG EN VERSPREIDING

De chinookzalm komt voor in het noordelijk deel van de Pacifische Oceaan en de rivieren die daar op uit komen, van de Baai van San Francisco (Ventura rivier) tot het verre noorden van Alaska, en aan Aziatische zijde vooral in Kamchatka, maar hoewel in midere aantallen van het noorden van japan tot aan de Oost-Siberische zee (Palyavaam rivier).

De chinookzalm is é´n van de zes zogenaamde Alaskazalm-soorten: Chinook, Chum, Coho, Pink (rose), Sockeye (rood) en Steelhead. Als één van de weinige Oncorhynchus heeft de chinookzalm zich zelf ook in de Patagonische zee gevestigd, in Zuid-Amerika, waar hij paait in de Rio Santa Cruz..

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

De geslachtsnaam Oncorhynchus komt uit het Grieks en duidt op de snuitvorm, 'onco betekent haak, rhynchus betekent bek. De soortnaam chinook wordt merkwaardig genoeg vooral door biologen en 'buitenlanders' gebruikt. In Alaska noemt men de zalm altijd de koningszalm ('kingsalmon').

VERTALING CHINOOKZALM

engels
chinook salmon, king salmon
frans
saumon chinook, ~ royal
italiaans
salmone reale
spaans
salmón chinook, ~ real
duits
königslachs
japans
masunosuke
 

DUURZAAMHEID

Hoewel de soort in zijn algemeen niet als bedreigd wordt aangemerkt, zijn er voor de chinookzalm beschermingsprogramma's onder auspiciën van het Pacific Coastal Salmon Recovery Fund.

Certified sustainable seafood MSC

De volgende zalmsoorten zijn MSC-gecertificeerd (december 2014):

Alaska zalm (november 2007). Vangstgebied: de territoriale wateren langs de kust van Alaska.

Annette Island Reserve zalm (juni 2011). Annette Island Reservaat in Zuid-Alaska.

Iturup Island roze zalm (november 2007). Vangstgebied: Iturup Island, Rusland.

Brits Columbiaanse roze zalm (september 2009). EEZ wateren van Brits Columbia en de Canadese Stille Oceaan

Norady Severa-Bolsheretsk zalm (in behandeling). westelijk Kamchatka, Zee van Okhotsk en de rivieren Bolshaya, Opala en Kikhchik.

Sakhalin Island net trap roze zalm (juni 2012)Oost-Sakhalin Island, Rusland

KWEEK

Eén van de kwekerijen van koningszalm is de Nieuw-Zeelandse Ora king salmon, die kan bogen op het groen-predikaat van Seafood watch, en wordt beschouwd als een duurzaam gekweekte zalm : zonder gebruikmaking van chemicaliën, zonder impact op natuurlijke habitats door ontsnappen en gekweekt uit eigen broedsel. Op alle drie factoren behaalt de Ora king salmon de maximale score.

GEZONDHEIDSASPECTEN

VOEDINGSSTOFFEN - GEZONDHEIDSRISICO'S

SAMENSTELLING PER 100 GRAM
RAUW PRODUCT

187
kcal
( 782,4 kJoule)
20,2
gram
eiwitten
11,7
gram
vet
1,9
gram
verzadigd
4,1
gram
enkelvoudig onverzadigd
1,6
gram
meervoudig onverzadigd
1340
mg
omega-3
110
mg
omega-6
61
mg
cholesterol
VITAMINES
151
µg
vitamine A
(19% ADH)
0,2
mg
vitamine B1
(18% ADH)
0,2
mg
vitamine B2
(14% ADH)
8,4
mg
nicotinezuur
(53% ADH)
1
mg
pantotheenzuur
(17% ADH)
0,3
mg
vitamine B6
(21% ADH)
15
µg
foliumzuur (B9)
(8% ADH)
7,4
µg
vitamine B12
(296% ADH)
1,5
mg
vitamine E
(13% ADH)
0,3
µg
vitamine K
(0% ADH)
MINERALEN
42
mg
calcium
0,8
mg
ijzer
370
mg
kalium
24
mg
magnesium
48
mg
natrium
208
mg
fosfor
31
µg
selenium
½
mg
zink
 

BRONVERMELDING UPDATE AUGUSTUS 2016

Chinook salmon | Wikipedia (EN) Alaska salmons | Fisheries and oceans Canada Oncorhynchus tshawytscha | FAO Fisheries and aquaculture Ocean ranching | The truth about Alaska salmon King salmon, nutritionfacts (voedingswaarde) | Nutritiondata.self.com Etymology Oncorhynchus | The zero morphene DUURZAAMHEID Oncorhynchus gorbuscha | IUCN Red List of threatened species 2014.3 Ora king salmon | PR Newswire Certificated Fish to eat by species | MSC Marine stewardship council Chinook salmon | NOAA Fishwatch US Seafood facts Wat is goede vis? | Viswijzer, initiatief Stichting De Noordzee.