Regenboogforel
trekvis (Salmonidae)
REGENBOOGFOREL
 
REGENBOOGFOREL | ONCORHYNCHUS MYKISS

REGENBOOGFOREL

De regenboogforel (Oncorhynchus mykiss) is een koud-water vis uit het geslacht Oncorhynchus in de familie van de Salmonodae. De twee hoofdvormen van de regenboogforel zijn de Steelhead, die tot de Alaskazalmen wordt gerekend, en de Redband.

De regenboogforellen worden onderverdeeld in drie evolutionaire eenheden (ESU), de McCloud River red band trout (Oncorhynchus mykiss stonei), de Columbia River redband trout (Oncorhynchus mykiss gairdneri) en de Great Basin redband trout (Oncorhynchus mykiss newberrii).

DE STEELHEAD

De Steelhead is een forel, maar is het meest van alle forellen verwant aan de Pacifische zalm. Steelheads zijn net als zalmen anadroom, trekken van zee naar zoet water om te paaien om weer terug te keren naar zee. Wanneer ze op zee verblijven, zijn ze zilverkleurig. Tijdens hun verblijf in zee eten ze vis en alles wat aan hen voorbij komt. Ze groeien al snel uit van enkele kilogrammen tot wel 20 kilo. Wanneer ze de rivier optrekken, stoppen ze met eten en kleuren ze donker, worden de stippen op hun lichaam geprononceerder en tekent zich een intensief roze streep over de lengte af. Bovendien groeit de onderkaak uit, zoals bij veel zalmsoorten het geval is.

Op het noordelijk halfrond trekken ze van het vroege tot het late voorjaar (januari tot juni) naar hun geboortegrond om te paaien. Op het zuidelijk halfrond is die periode van september tot november. De vrouwtjes leggen 2.000-3.000 eieren die door één of meer mannetjes bevrucht worden. Pas 4-5 maanden later komen de eitjes uit.

Net als de Atlantische zalm zijn regenboogforellen iteroparus, wat wil zeggen dat ze met tussenpozen van enkele maanden meerdere legsels hebben. Iedere keer maken ze de reis van zee naar zoet water en omgekeerd. dat doet althans zo'n tien procent van de vissen die het paaien overleeft. De jonge forellen verblijven 1-3 jaar in zoetwater om zich op het zoute water voor te bereiden.

DE REDBAND

Redbands gaan nooit naar zee. Ze zien er uit als Steelheads, maar zijn aanzienlijk kleiner. Het zijn bovendien territoriumvissen, wat wil zeggen dat ze een vast leefgebied hebben. Terwijl een Steelhead na anderhalf jaar al een kilo of vier weegt, doet een Redband er vier jaar over om dan pas een halve kilo te wegen. Ze worden gemiddeld 25 cm en rond 2,5 kilo, maar kunnen ook een halve meter lang worden.

Redbands paaien van april tot juni, afhankelijk van de watertemperatuur en de stand van het water.

ZALMFOREL, REGENBOOGFOREL

De regenboogforel die we in ons land eten, is vrijwel altijd de gekweekte Steelhead, gekweekt en geoogst op forellenfarms, of 'in het wild' gevangen.

Volgens criticasters is het een forel met een zalmkleurtje, maar die is misleidend. De kleur (astaxanthine) is toegevoegd, omdat de vis op een kleurloos dieet van vismeel leeft en weinig tot geen garnaaltjes of kreeftjes eet. Zonder die kleurstof zou zijn vlees onaantrekkelijk, grijs zijn. Astaxanthine is de kleur die van nature in garnalen en kreeftjes zit en de vis van nature heeft.

AANKOOP

Veel op de Nederlandse markt aangeboden regenboogforel wordt verkocht onder de naam zalmforel. Regenboogforel uit Nederlandse wateren (zoals het Veerse meer) is uitgezette forel, de regenboogforel komt hier van nature niet voor.

BEREIDINGSTIJDEN (KOOKTIJDEN)

De hier gegeven bereidingstijden zijn een indicatie, bovendien slechts een kleine selectie van de bereidingswijzen van forel.

BEREIDINGSTIJD FILETS

bakken in koekenpan
3-6 min
pocheren in koekenpan
3-6 min
stomen
8-10 min
stoven
8-10 min
 

BEREIDINGSTIJD HELE VIS

bakken in koekenpan
8-10 min
pocheren in koekenpan
8-10 min
stomen
8-10 min
stoven
15-20 min

OORSPRONG EN VERSPREIDING

De Steelhead komt van origine uit het noordelijk deel van de Stille Oceaan in een band van het schiereiland Kamchatka (Rusland), de zuidkust van Alaska tot aan het noorden van Mexico. De Redband komt onder meer voor in de Columbia rivier (Montana, Oregon, Washington en Idaho), de Great Basin (Oregon, Californië en Nevada) en de McCloud rivier, alle in de Verenigde Staten.

Tegenwoordig komt hij voor in 47 landen buiten het oorspronkelijke leefgebied, zelfs op de evenaar (Ecuador, Kenia en Oeganda) en het zuidelijk halfrond (van Chili tot de zuidpunt van Argentinië. Omdat hij niet gedijt in te warm water, worden in de warmere streken steeds nieuwe vissen uitgezet. Op dezelfde manier is de regenboogforel verspreid geraakt over de Verenigde Staten (de Grote meren) en Scandinavië.

De regenboogforel wordt al sinds het einde van de 19e eeuw gekweekt, aanvankelijk vooral voor de sportvisserij. Sinds het begin van de 20e eeuw is bij het kweken van de forel de nadruk verlegd naar voorraadbeheer, zowel van de natuurlijke visstand als met het oog op de visserij. Pas sinds de zestiger jaren van de vorige eeuw is de productie van de regenboogforel als voedsel 'booming' geworden. Inmiddels wordt meer dan 25 miljoen kilogram regenboogforel per jaar gekweekt, merendeels in de staat Idaho in de VS.

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

De soortnaam Oncorhynchus komt uit het Grieks en duidt op de snuitvorm, 'mykizha' waarvan 'mykiss' is afgeleid, is Russisch.

VERTALING REGENBOOGFOREL

engels
rainbow trout
frans
truite arc-en-ciel
italiaans
trucha arco iris
spaans
trucha arcoíris
duits
regenbogeforelle
japans
masu
 

DUURZAAMHEID

Op bepaalde plaatsen in de Verenigde Staten heeft de regenboogforel het benauwd. Ook door de aantasting van het leefmilieu, ook door ongecontroleerde (over)bevissing, maar vooral door de onderlinge concurrentie en de hand die de mens daarin heeft.

AANTASTING VARIATIE

Door gekweekte forellen uit te zetten (of te laten ontsnappen), komen deze terecht in habitats van andere regenboogforellen, die ze verdringen door concurrentie of kruisen. Van dat laatste is het voorbeeld de kust-regenboogforel (Oncorhynchus mykiss irideus) die terecht is gekomen in wateren waar de Cutthroat forel leeft, waaruit een vruchtbare nieuwe forel, de cutbow is ontstaan. zoals is gebeurd met de Yellowstone cutthroat forel (Oncorhynchus clarki bouvieri) en de Westslope cutthroat forel (Oncorhynchus clarki lewisi). in de Kern, een rivier in Zuid-Californië zijn op soortgelijke wijze de populaties van de Kernrivier regenboogforel gilberti) en de Goudforel (Oncorhynchus mykiss aguabonnita), zoals elders populaties van de Oncorhynchus mykiss gairdneri, newberrii en stone zijn aangetast. Alle aanleiding voor beheers-, beschermingsmaatregelen gericht op het herstel van de populaties in die gebieden.

In Lake Crescent is juist de land-locked (wilde) kust-regenboogforel (Oncorhynchus mykiss irideus) het slachtoffer. Door het verlies van paaigronden in de Lyre-rivier loopt de stand van de forel sterk terug.

Dat dit gebeurt, komt doordat de regenboogforel in staat is gebleken zich aan de omstandigheden aan te passen. Daardoor is het een uitskenende vis gebleken om uitgezet te worden voor de sportvisserij. Zijn aanpassingsvermogen is zo groot dat hij niet alleen meer op de bodem bivakkeert en fourageert, maar ook aan de oppervlakte. Vrijwel zeker is dat de uitkomst van 100 jaar menselijke bemoeienis.

CERTIFICERING

Er is geen MSC-gecertificeerde visserij op regenboogforel. De Viswijzer geeft genuanceerd antwoord op de vraag welke regenboogforellen wel en niet duurzaam zijn. De aandacht gaat daarbij vooral om de grootschalig gekweekte regenboogforel (zalmforel).

In Chili worden de forellen overwegend in open kooien gekweekt, op open zee en in meren. Maar een klein deel wordt gekweekt in doorstroomsystemen of gesloten systemen. Het gehalte aan vismeel en visolie in het voer is hoog. Dat betekent dat veel andere vis gevangen moet worden om de forel te voeden. Net als de zalmkwekerijen is ontsnappen van vis naar open water een belangrijk probleem, temeer daar de regenboogforel van nature niet in deze regio voor komt. De Chileense regelgeving is aanzienlijk soepeler dan de Europese, en mede daarom geeft de Viswijzer de vis een rode aanduiding 'liever niet'.

Over de in Europa gekweekte regenboogforel in open kooien is de Viswijzer milder, hoewel de beoordeling op het soort voer en de duurzaamheid van het voer, en het risico van ontsnappen identiek is aan die van e Chileense kweek. Qua beheer scoort de kweek in Denemarken en Engeland goed, maar plaatst de Visvijver vragen bij de regelgeving en het toezicht daarop in Oost-Europese landen. Op grond daarvan krijgt de Europees gekweekte regenboogforel een oranje aanduiding 'tweede keuze'.

De kweek in doorstroomsystemen, onder meer toegepast in Noorwegen, Schotland, Denemarken, Frankrijk, België en ons land, krijgt in de Viswijzer een donkergroene aanduiding, net geen 'prima keuze'.

En dan is er nog Turkije. Bedrijven als Van Wijnen kweken hun regenboogforellen daar, volgens hun zeggen, in de gezonde bergen van Turkije. Sommige regenboogforel uit Turkije heeft net als veel forel uit de Verenigde Staten het duurzaamheidslabel van GlobalGAP.

Sea food watch beveelt de in de Verenigde Staten gekweekte regenboogforel aan als 'best choice', met de aantekening dat het een velig eetbare, gezonde vis is. Sassi heeft de sedert 100 jaar in Zuid-Afrika (Westkaap) gekweekte regenboogforel, die de Western Cape trout heet, op haar groene lijst. Er is biologisch geteelde regenboogforel.

GEZONDHEIDSASPECTEN

VOEDINGSSTOFFEN - GEZONDHEIDSRISICO'S

SAMENSTELLING PER 100 GRAM
RAUW PRODUCTREGENBOOGFOREL WILD

119
kcal
( 497,9 kJoule)
20,5
gram
eiwitten
3,5
gram
vet
0,7
gram
verzadigd
1,1
gram
enkelvoudig onverzadigd
1,2
gram
meervoudig onverzadigd
812
mg
omega-3
239
mg
omega-6
VITAMINES
20,7
µg
vitamine A
(3% ADH)
0,1
mg
vitamine B1
(9% ADH)
0,1
mg
vitamine B2
(7% ADH)
5,4
mg
nicotinezuur
(34% ADH)
0,9
mg
pantotheenzuur
(15% ADH)
0,4
mg
vitamine B6
(29% ADH)
12
µg
foliumzuur (B9)
(6% ADH)
4,5
µg
vitamine B12
(180% ADH)
2,4
mg
vitamine C
(3% ADH)
MINERALEN
67
mg
calcium
0,1
mg
koper
0,7
mg
ijzer
481
mg
kalium
31
mg
magnesium
0,2
mg
mangaan
31
mg
natrium
271
mg
fosfor
12,6
µg
selenium
1,1
mg
zink
 

SAMENSTELLING PER 100 GRAM
RAUW PRODUCT REGENBOOGFOREL GEKWEEKT

138
kcal
( 577,4 kJoule)
20,9
gram
eiwitten
5,4
gram
vet
1,6
gram
verzadigd
1,5
gram
enkelvoudig onverzadigd
1,8
gram
meervoudig onverzadigd
986
mg
omega-3
710
mg
omega-6
VITAMINES
93,3
µg
vitamine A
(12% ADH)
0,2
mg
vitamine B1
(18% ADH)
0,1
mg
vitamine B2
(7% ADH)
8,2
mg
nicotinezuur
(51% ADH)
1,4
mg
pantotheenzuur
(23% ADH)
0,6
mg
vitamine B6
(43% ADH)
11
µg
foliumzuur (B9)
(6% ADH)
3,8
µg
vitamine B12
(152% ADH)
2,9
mg
vitamine C
(4% ADH)
MINERALEN
67
mg
calcium
0
mg
koper
0,3
mg
ijzer
451
mg
kalium
32
mg
magnesium
0
mg
mangaan
35
mg
natrium
282
mg
fosfor
12,6
µg
selenium
0,4
mg
zink
 

BRONVERMELDING UPDATE AUGUSTUS 2016

Rainbow trout | Wikipedia (EN) Alaska salmons | Fisheries and oceans Canada Rainbow trout, nutritionfacts (voedingswaarde) | Nutritiondata.self.com Steelhead trout | NOAA Fishwatch US Seafood facts Oncorhynchus mykiss | FAO Fisheries and aquaculture Oncorhynchus mykiss | Columbia university species project DUURZAAMHEID Oncorhynchus gorbuscha | IUCN Red List of threatened species 2014.3 Farmed rainbow trout | Monterey bay aquarium, Seafoodwatch Certificated Fish to eat by species | MSC Marine stewardship council Fishspecies to eat and not eat: Rainbow trout | Sassi (South african sustainable seafood initiative (WWF) Sockeye | NOAA Fishwatch US Seafood facts Wat is goede vis? | Viswijzer, initiatief Stichting De Noordzee.