Griet
Platvis (Scophthalmidae)
Griet
GRIETEN
ZWARTE ZEE-TARBOT | Scophthalmus maeoticus

Kalkan

Zwarte Zee-tarbot

De kalkan (Scophthalmus maeoticus) is familie van de tarbot en de griet, en wordt wel de Zwarte zee-tarbot genoemd, ondanks dat de tarbot daar ook voor komt. Hij is duidelijk kleiner dan de tarboten zijn huid is bedekt met uitsteeksels, aan beide zijden.

Er is nog een verschil, de huid is bedekt met donkere, bijna zwarte vlekken, en de lichte (onder)zijde is bedekt met dezelfde knobbels als de bovenzijde. De knobbels steken meer uit dan de ogen. De kalkan is een platvis die behalve in zout ook in brak water leeft. Hij kan zo'n 45 cm lang worden, en een gewicht van 8 kilogram bereiken. Daarmee is hij aanzienlijk lichter dan de tarbot. Zijn onderkaak bevat scherpe spitse tanden, waarmee hij vis kan vangen. Hij doet dat ingegraven, vanuit een hinderlaag, gebruik makend van zijn camouflage. Daarnaast voedt hij zich met kreeftjes en schelpen.

Zijn leefgebied bevindt zich tussen 10 en 100 meter. 's Winters leeft de kalkan op grotere diepten. Hij migreert in maart naar ondieper water om te paaien, en verblijft daarna op een diepte van 60 tot 80 met een 'uitstapje' in de herfst terug naar ondieper water om te fourageren. De belangrijkste paaigebieden bevinden zich aan de noordwestkusten van de Zwarte zee, van Istanbul tot aan de Krim.

De kalkan iheeft een donkere en een lichte zijde, respectievelijk de boven- en de onderzijde van de vis. De donkere zijde is zijn camouflage-kant. Hij past deze aan aan de omgeving. Hij heeft vrijwel geen schubben.

Aan zijn (oorspronkelijke) linkerzijde bevinden zich de ogen. Hij heeft één aarsvin en één rugvin. De rug- of aarsvin bestaat uit twee delen. Het voorste gedeelte ervan is vertakt, en doet aan een borsteltje denken.

De paaitijd van de kalkan ligt tussen in de maanden maart en april, uit lopend tot in de zomer. Het vrouwtje legt haar eerste eitjes in het derde of vierde levensjaar. Ze spuit miljoenen eitjes uit, waarop het mannetje deze bevrucht. Het paaien gebeurt in ondiep kustwater, waar de larven gedurende hun hele transformatie tot platvis zullen verblijven. De eitjes komen een week na de bevruchting uit. Tot die tijd drijven ze vlak onder het wateroppervlak rond. De larven zijn symmetrische rondvissen, maar zullen stapsgewijs - in dertig dagen - tot asymmetrische platvisjes uit groeien.

Het rechteroog maakt daarbij een reis naar de linkerzijde van de vis. Dat vraagt hermodellering van de schedel, want bot moet wijken voor het oog, en de ruimte van het oog moet worden (her)ingevuld. Bij de meeste platvissen gaat overigens het linkeroog naar de rechterzijde.

Het verplaatsen van het oog neemt ongeveer een maand in beslag. De hele transformatie tot platvis duurt nog een maand langer. Het jonge visje (fry) moet ook nog van het plantenetend lave-stadium tot vleesetende vis worden, en de zwemblaas die overbodig wordt, verdwijnt. In deze overgangsfase, die veel energie kost, sterven veel visjes. Vanaf nu verblijven de jonge tarbots op de bodem van de zee.

De transformatie tot platvis neemt 4 tot 6 maanden in beslag. Vanaf dat moment verblijven de grieten in ondiep water om pas een half tot een jaar later naar dieper water te gaan. Kalkans worden 12 tot 16 jaar oud.

VERKRIJGBAARHEID EN AANKOOP

Kalkan is hier niet verkijgbaar.

BEREIDINGSTIJDEN (KOOKTIJDEN)

Het vlees van een op juiste manier bereide kalkan is prachtig wit en glanzend. Bereid de vis op het vel. Voorkom te lange garing van de filet, zeker van het dunne, half zo dikke deel van de filet. Van onderstaande aanbevolen bereidingstechnieken zijn de bereidingstijden een indicatie.

BEREIDINGSTIJD FILETS

bakken in koekenpan
3-6 min
pocheren in koekenpan
3-6 min
stomen
8-10 min
stoven
8-10 min
sous-vide
10 min (60°)
 

BEREIDINGSTIJD HELE VIS

bakken in koekenpan
8-10 min
pocheren in koekenpan
8-10 min
stomen
8-10 min
stoven
15-20 min

OORSPRONG EN VERSPREIDING

De kalkan komt alleen in de Zwarte Zee voor. Hij is lang onderwerp geweest van taxonomisch onderzoek, tot welke vissoort hij zou toebehoren.

Dat is de reden waarom er diverse namen circuleren. In de Zwarte Zee bevonden zich verscheidene onafhankelijke kalkan-populaties. Hoewel de kalkan nu als een zelfstandige soort wordt beschouwd, is dat ondanks 100 jaar onderzoek nog altijd geen uitgemaakte zaak.

Er wordt op gevist, de vis wordt ondanks zijn kleinere formaat gezien als een goede vervanger voor tarbot. De kalkan is daardoor één van de commercieel aantrekkelijkste vissoorten in de Zwarte zee, en dat is een bedreiging. Er wrdt op gevist door vissers uit diverse landen, Bulgarije, Georgië, Oekranïne, Roemenië, Rusland en Turkije. Bijna driekwart van de vangst wordt gedaan door Turkse vissers, die de vis in de 19e ontdekten. Hoewel er sindsdien voornamelijk met kieuwnetten op grotere diepte wordt gevist, is er ongewenste bijvangst van dolfijnen en doornhaaien (Squalus acanthias) .

Er zijn steeds meer signalen dat de Zwarte zee overbevist wordt, zelfs dat er op behoorlijke schaal illegaal gevist wordt. Omdat allen Bulgarije en Roemenië tot de Europese gemeencshap behoren, zijn de vangstbeperkingen die de EU oplegt aan de Europese visserij alleen op deze twee landen van toepassing. met andere woorden, de EU neemt autonoom maatregelen, maar weet deze niet af te stemmen met de non-EU landen die de Zwarte Zee bevissen.

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

In veel bronnen wordt de kalkan Zwarte zeetarbot genoemd. Dit is een toonbeeld van verkeerde spelling, want zwart duidt niet op de kleur van de vis, hoewel deze zwarte vlekken heeft, maar op de woordcombinatie Zwarte zee, zijn leefgebied. Het moet zijn Zwarte Zee-tarbot.

VERTALING GRIET

engels
black sea turbot
frans
 
italiaans
 
spaans
 
 
duits
schwarzmeer-steinbutt
arabisch
 
turks
 
hindi (india)
 
indonesisch
 
vietnamees
 
japans
 
chinees
 
 

GEZONDHEIDSASPECTEN

VOEDINGSSTOFFEN - GEZONDHEIDSRISICO'S

Vanwege het ontbreken van een gegevens, hierbij het overzicht van tarbot, louter illustratief.

SAMENSTELLING PER 100 GRAM
RAUW PRODUCT (TARBOT)

95,0
kcal
(397,7 kJoule)
16,1
gram
eiwitten
3,0
gram
vet
0,7
gram
verzadigd
0,6
gram
enkelvoudig onverzadigd
0,9
gram
meervoudig onverzadigd
48,0
mg
cholesterol
VITAMINES
11,6
µg
vitamine A
(0% ADH)
0,1
mg
vitamine B1
(9,1% ADH)
0,1
mg
vitamine B2
(10,0% ADH)
2,2
mg
nicotinezuur (B3)
(13,8% ADH)
0,6
mg
pantotheenzuur
(10% ADH)
0,2
mg
vitamine B6
(10,0% ADH)
8,0
µg
foliumzuur (B9)
(4% ADH)
2,2
µg
vitamine B12
(88,0% ADH)
1,7
mg
vitamine C
(2,1% ADH)
MINERALEN
18,0
mg
calcium
0,4
mg
ijzer
238,0
mg
kalium
51,0
mg
magnesium
150,0
mg
natrium
129,0
mg
fosfor
36,5
µg
selenium
0,2
mg
zink

BRONVERMELDING UPDATE NOVEMBER 2017

Scophthalmus maeoticus | Wikipedia (FR/DU/EN) Griet | Soortenbank Scophthalmus maeoticus | Fishbase Scophthalmus maeoticus | WoRMS, World register of Marine species Turkish aquaculture | FAO Fisheries and aquaculture department, version 2005 Visquota 2017: | Rijksoverheid: Ministerie van Landbouw en Visserij