Grijze garnaal
koudwater-garnaal (crusticae)
GRIJZE GARNAAL
CARIDEA
GRIJZE OF ZANDGARNAAL | CRANGON CRANGON

HOLLANDSE (GRIJZE) GARNAAL

De Hollandse garnaal of Noordzeegarnaal (Crangon crangon) is een garnalensoort die, vandaar de naam, geassocieerd wordt met Nederland en haar vangstgebied de Noordzee. Dat is puur chauvinisme.

Deze garnaal is de grijze garnaal, die ook elders voor komt. Hij behoort tot de infraorde van de Caridea in de Crangonidae-familie, die nog 23 andere soorten kent. Een volwassen mannelijke garnaal is tussen 30 en 35 mm groot, en is grijs-bruinig van kleur, een beetje afhankelijk van het leefgebied. Ze kunnen overigens flink groter worden. Ze leven in ondiep water, dat best brak mag zijn. Zoals veel garnaalsoorten leven ze overdag ingegraven in de zandige bodem en fourageren ze 's nachts.

In de Middellandse zee en de Oostzee planten de garnalen zich eens per jaar voort, in de winter, respectievelijk de zomer, daarbuiten tweemaal per jaar, in de periode van april tot juni en van oktober tot maart. In sommige gebieden zijn zelfs drie, elkaar overlappende, voortplantingsperiodes. De vrouwtjes dragen de eieren voordat ze los laten. De larven trekken vervolgens naar ondiep, getijdewater om de metamorfsoe tot garnaal door te maken. Voordat een garnaal volwassen is, heeft deze 25 maal van huis gewisseld.

OORSPRONG EN VERSPREIDING

Je kunt de Crangon crangon een Eurposese garnaalsoort noemen, met als leefgebied de zuidelijke Noordzee, de Ierse zee, de Baltische zee, de Midellandse zee en de Zwarte zee. Men vermoedt dat de soort van oorsprong uit de Middellandse zee komt en van daar uit over de Atlantische oceaan en verder is uitgezwermd.

Er wordt intensief gevist op de Noordzee, vooral door vissers uit ons land en Duitsland. Tezamen vangen zij 80% van alle Crangon. Noemen de oosterburen de garnaal ook Hollandse garnaal? Welnee, zij hanteren de ook in Engelse taal gebruikte benamingen zoals grijze garnaal, zandgarnaal of Noordzeegarnaal.

De visserij op Noordzeegarnaal heeft een rijke historie die in België in de 17e eeuw begint met het vissen op garnaal vanaf het vlakke Noordzeestrand met paarden die het net bij laag tij door het water trokken. Vanaf het einde van de 19e eeuw is daar de boomkorvisserij voor in de plaats gekomen, eerst met stoomschepen, vanaf begin jaren '20 van de 20e eeuw met motorschepen. Na de afsluiting van de Lauwerszee in 1969 waren traditionele vissersdorpen als Dokkumer Zijlen en Zoutkamp niet meer met zee verbonden en kwam Lauwersoog tot ontwikkeling. Ook Duitse en Deense vissers voeren al snel op Lauwersoog, dat sinds het eind van de 20e eeuw de grootste aanvoerhaven van garnalen is, met als spil de Visafslag.

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

De Noordzee garnaal is in het Nederlands vernoemd naar het leefgebied waarop er historisch vanuit Nederland gevist werd.

VERTALING NOORDZEE GARNAAL

engels
sand shrimp, grey shrimp
frans
crevette grise, boucaut
italiaans
gamberetto boreale
spaans
camarón, quisquilla gris
duits
nordseegarnale

DUURZAAMHEID

De visserij maakt gebruik van fijnmazige netten om in de kustgebieden op garnaal te vissen. Hierdoor gaat deze vorm van garnalenvisserij gepaard met forse bijvangst van met name jonge ondermaatse platvis, krabben en andere ongewervelde dieren.

Er wordt geëxperimenteerd met de 'pulskor': een nieuw type sleepnet dat het mogelijk moet maken selectiever te vissen en met minder bodemberoering. Deze pulskor levert bovendien een besparing op het energieverbrui van 20-40% ten opzichte van het traditionele garnalenkor. Ook wordt onderzocht het effect is van de grootschalige vangst van de garnaal op het ecosysteem in zijn algemeen, de grijze garnaal dient immers als voedselbron voor veel andere soorten (o.a. kabeljauw en wijting) en is een belangrijke schakel in de voedselketen.

Het garnalenbestand op de Noordzee is in zijn algemeen gezond, en er is geen sprake van overbevissing. Dankzij de hoge voortplantingssnelheid is de grijze garnaal goed bestand tegen de visserijdruk.

PELLERIJEN

Hoewel Nederland diverse garnalenpellerijen kent, gaat een groot deel van de Hollandse garnaal naar het buitenland om gepeld te worden. Aanleiding daarvoor was het verbod in 1990 om garnalen thuis te pellen (voedselveiligheid). Dat was toen de enige optie, de garnaal was te klein om machinaal te pellen, en de lage lonen elders waren prijstechnisch te verleidielijk. Zo begon de garnaal aan zijn wereldreizen, naar aanvankelijk Polen, later Marokko, maar volgens sommige bronnen ook in Thailand en Bangladesh.

Het vele reizen gaat natuurlijk ten koste van de kwaliteit van het product en dus moet er bijgestuurd worden, er worden conserveringsmiddelen toegevoegd. Het goede nieuws is, dat ondanks dat de investeringen in neiuwe pellerijen in bijvoorbeeld Marokko, doorgaan, de pellerijmachines daar zijn, een een groot bedrijf als Heiploeg, maar ook Klaas Puul en Zeeland's Roem inmiddels in eigen land beschikken over moderne garnalenpel-machines in Zoutkamp en Oostende, de traditionele garnalencentra. Zij kunnen dus verse Hollandse garnaal leveren -vooralsnog vooral aan de horeca - vrij van conserveringsmiddel.

Het zal even wennen zijn, want de Nederlander schijnt verslingerd te zijn aan de inmiddels vertrouwde, zuur smakende Marokkaanse garnaal in de verpakking 'onder beschermende atmosfeer', bestaande een zuurstofarm mengsel met koolzuur. Oordeel zelf:

EERLIJKE PRIJS

Wat voor veel gewassen, vlees en eieren geldt, geldt zeker ook voor de garnalenvisserij: de prijs die wordt betaald aan de visser staat in geen verhouding tot de prijs die er voor in de winkel wordt betaald.

RECEPTEN

Tempura van kuruma ebi, sushi's

GEZONDHEIDSASPECTEN

VOEDINGSSTOFFEN - GEZONDHEIDSRISICO'S

De Noordzeegarnaal wordt uitsluitend vers gevangen, niet gekweekt. Er zijn m.b.t. deze garnaalsoort geen voedselveiligheidsrisico's bekend. Sinds 1990 is de thuispellerij in Nederlnad verboden en worden de meeste garnalen met de hand gepeld in lage lonen landen (zie duurzaamheid).

SAMENSTELLING PER 100 GRAM
RAUW PRODUCT

106
kcal
( 443,5 kJoule)
20,3
gram
eiwitten
0,9
gram
koolhydraten
1,7
gram
vet
0,3
gram
verzadigd
0,3
gram
enkelvoudig onverzadigd
0,7
gram
meervoudig onverzadigd
540
mg
omega-3
28
mg
omega-6
VITAMINES
60
µg
vitamine A
(8% ADH)
2,6
mg
nicotinezuur
(16% ADH)
0,3
mg
pantotheenzuur
(5% ADH)
0,1
mg
vitamine B6
(7% ADH)
3
µg
foliumzuur (B9)
(2% ADH)
1,2
µg
vitamine B12
(48% ADH)
2
mg
vitamine C
(3% ADH)
152
µg
vitamine D
(3040% ADH)
1,1
mg
vitamine E
(9% ADH)
MINERALEN
52
mg
calcium
0,3
mg
koper
2,4
mg
ijzer
185
mg
kalium
37
mg
magnesium
0,1
mg
mangaan
148
mg
natrium
205
mg
fosfor
38
µg
selenium
1,1
mg
zink
 

BRONVERMELDING UPDATE AUGUSTUS 2016

Crustaceans, shrimp, nutritionfacts (voedingswaarde) | Nutritiondata.self.com Crangon crangon | Wikipedia (EN/FR/IT) Grijze of Hollandse garnaal | Viswijzer
DUURZAAMHEID
Shrimp | EDF Seafood selector Certificated Fish to eat, Australian northern prawns | MSC Marine stewardship council Fishspecies to eat and not eat, prawns | Sassi (South african sustainable seafood initiative (WWF) Garnalenvisers eens over beheerste visserij op de Waddenzee | Hulp in nood, vissersverenigiong 'Ons belang'