Juglans
Walnoten
WALNOOT
WALNOTEN OP OURFOOD.NL
WALNOOT | JUGLANS REGIA
VRUCHTVORMING

WALNOOT

De walnoot is de naam van het geslacht Juglans uit de okkernootfamilie Juglandaceae. Dit geslacht omvat een kleine twintig boomsoorten waaronder de Perzische walnoot (Juglans regia) die ook in ons land groeit en hofleverancier is als het om (wal)noten en walnotenolie gaat.

Walnootbomen zijn bladverliezende bomen die tussen de 10 en 40 meter hoog worden, waarvan er enkele om hun noten en enkele voor hun hout verbouwd worden. Ze eisen een lichte standplaats en komen van nature in gemengd bosgebied voor.

Walnoten hebben de reputatie allelopathisch te zijn, hun standplaats te verdedigen tegen planten die competitief zijn, en hun eigen ontwikkeling zouden kunnen belemmeren. Hiervoor zou juglon verantwoordelijk zijn, dat vanuit het wortelstelsel wordt verspreid en vanaf de bladeren en takken neer daalt. In veel recent onderzoek worden vraagtekens gezet bij de toxiciteit van juglon, temeer daar de stof al snel door oxidatie uiteen valt.

De voor consumptie belangrijkste walnootsoorten zijn naast de al genoemde Perzische walnoot de Zwarte walnoot (Juglans nigra) en de Witte walnoot (Juglans cinerea)., ook wel boternoot genoemd.

OORSPRONG EN VERSPREIDING

Walnoten komen in de de gematigde klimaatzones van de Oude en de Nieuwe wereld voor, van grote delen van Europa tot aan Japan en van Canada tot Calformië en ten zuiden van Argentinië.

Enkele walnootsoorten zijn op de internationale rode lijst van de IUCN vermeld als bedreigd soort, zoals de Carya sinensis (Chinese hickory), de Juglans neotropica en de Juglans olanchana, die alle bedreigd zijn ("endangered"), de Juglans australis en de Juglans regia die op het punt staan bedreigd te worden ("near threatened"). Daarnaast komen nog drie walnootsoorten voor die kwetsbaar zijn.

De walnoot komt op verscheidene plaatsen in het wild voor, onder meer de zwarte walnoot in de Verenigde Staten. De voorouder van de Juglans regia wordt aangetroffen in de bossen in het Tien Shan gebergte in Kirgizië, die niet aleen om die reden behoren tot het Werelderfgoed (Unesco).

IN EIGEN LAND

Walnoten komen sinds de Romeinse tijd ook in ons land voor, eigenlijk altijd op zeer bescheiden schaal. Ons klimaat met zijn late vorstperioden (tot mei) is niet bepaald gunstig voor de walnoot, omdat juist in die periode de vruchtbeginselen worden gevormd. De meest voor komende soort in Nederland is de Jugans regia, meestal geïntroduceerde cultivars zoals de Oekraiense Broadview. Een lokale cultivar is de Buccaneer, afkomstig van de moederboom uit het Limburgse Neer, waarnaar deze vernoemd is. Momenteel bedraagt de productie in heel Nederland zo'n 300 ton gedroogde walnoten per jaar.

In het kader van een onderzoek naar de mogelijkheden voor duurzame walnootteelt in ons land zijn eind negentiger jaren in de Noordoostpolder en de Achterhoek proef-plantages gerealiseerd. Bij de selectie van de meest geschikte cultivar(s) wordt vooral gekeken naar de mogelijkheden van walnoten in min of meer vergelijkbare omstandigheden, zoals die zich voordoen in Turkije en Roemenië. Dat laatste land wordt vrij algemeen beschouwd als de leverancier van de allerbeste walnoten. De cultivar die het meest in aanmerking komt, is de (Roemeense) Jupâneşti.

SYMBOLIEK EN RITUELEN

De walnoot heeft altijd een grote symbolische betekenis gehad. Voor de Romeinen waren walnoten essentieel bij huwelijken. Ze werden geserveerd en werden uitgedeeld aan de belangstellenden langs de route. Trouwen was in die tijd een publieke zaak. De walnoten hadden de betekenis van vruchtbaarheid, meer specifiek het vermogen zonen te baren.

In Catalonië bestond in de 13e eeuw een heel ritueel met walnoten, waarbij er twee samengebonden en gekraakt werden, om daarna door het bruidspaar gegeten te worden. En de lijst met rituelen gaat maar door, ook in Engeland, Italië en Duitsland.

In Beieren nemen huishoudens op Paaszondag een walnoottak mee naar de begraafplaats om de takken daar in het brandende vuur te houden en gedeeltelijk te verbranden. Deze nemen ze weer terug naar huis. Zo'n deels verbrande walnoottak bij de haard zou het huis behoeden tegen bliksem. Een zelfde soort gebruik kent men in delen van Frankrijk, maar dan met de bladeren. Deze worden met Saint Jean, wanneer ook de onrijpe vruchten worden geplukt voor het maken van vin de noix, bij zonsopkomst verzameld, overigens niet verbrand, maar in huis opgehangen. In Poitou springt men drie maal rond het midzomervuur met een walnoottak in de hand, die daarna aan de schuur wordt bevestigd om het vee tegen roofdieren te beschermen.

Marokkaanse vrouwen kleuren hun lippen en tanden met henna en/of dezelfde kleurstof afkomstig van de bolster en de bast van de walnoot. De betekenis is onduidelijk, men denkt aan bescherming in het algemeen tegen onheil, anderen geloven dat het een vrouw van een plek als bruid in het paradijs verzekert wanneer zij bij een geboorte zou komen te overlijden.

ANATOMIE VAN DE VRUCHT

De vruchten van de walnoot noemen we noot, maar dat zijn het in de botanische betekenis niet. De definitie van een noot luidt immers: "een droge vrucht (dopvrucht) met een steen- of houtachtige vruchtwand die slechts één enkele zaad bevat".

Hoewel de walnoot vaak als een steenvrucht wordt beschouwd, zoals de perzik en de pruim, wordt het tefgenwoordig veelal een 'pseudo-steenvrucht' genoemd, en de verwante pecannoot 'tryma'.

De anatomie van de walnoot vertoont veel verwantschap met die van de kokosnoot. De verhoute bast van de noot is de endocarpe laag, de zachte buitenschil het pericarp, gevormd uit onvoltooide schutbladeren. Het eetbare gedeelte, het zaad, bestaat uit twee delen, en wordt omgeven door de zaadjas, het pellikel.

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

De Grieken noemden de walnoot karyon wat 'hoofd' betekent. De naam verwijst naar de vorm van de schaal en van de noot (associatie met de hersenen).

De associatie met hersenen komt vaker voor. In Afghanistan bijvoorbeeld wordt de walnoot (vrucht) charmarghz genoemd, wat ook de betekenis van hersenen heeft. Over associatie gesproken, de Grieken aten altijd enkele walnoten tegen hoofdpijn.

De Romeinen deden dat ook, maar zagen de walnoot bovendien als teken van vruchtbaarheid. De Romeinen zagen er eerder testikels in, vandaar, en droegen de walnoot op aan Jupiter, de koning van de Romeinse goden, en noemden de walnoten “klieren van Jupiter” . Jupiter werd 'iovis' genoemd, zonder "j", en het woord voor 'noot' was glans. Het woord iovisglans werd overigens ook voor kastanje gebruikt. Juglans, met "j", is daar een samentrekking van. Dat liet zich vertalen in de soortnaam Juglans regia, wat letterlijk de koninklijke noot van Jupiter betekent.

Het woord 'walnoot' betekent letterlijk Keltische noot uit het proto-germaanse voorvoegsel walha-, waarmee Germanen hun niet-Germaanse buren aanduidden, in dit geval de Kelten. In Frankrijk wordt de walnootboom noyer genoemd, wat is afgeleid van het Latijnse nucarius, dat is afgeleid van nux (noot). Vanuit dezelfde basis is het Oud-Nederlandse nökernöte ontstaan, dat via okerneut later 'okkernoot' werd.

VERTALING WALNOTEN (GESLACHT)

engels
walnuts
frans
noyers
italiaans
noci
spaans
nogales
duits
walnüsse
hindi (india)
akharot
indonesisch
kenari
japans
kurumi no ki
vietnamees
cây hồ đào 核桃樹
chinees
hétáo shù
 

GEZONDHEIDSASPECTEN

VOEDINGSSTOFFEN - GEZONDHEIDSRISICO'S

Walnoten bevatten diverse fenolen in de vorm van flavonoïden en terpenoïden (galzuur, koffiezuur, myricetine, quercetine), en het toxische naphthoquinon juglon.

Wees voorzichtig met beschimmelde noten, niet vanwege de juglon, maar vanwege het neurotoxine Penitrem A dat door de schimmel geproduceerd wordt. Zorg er voor dat het eetbare deel er niet mee besmet wordt.

SAMENSTELLING PER 100 GRAM
RAUW PRODUCT

Zie de tabellen bij de desbetreffende walnotensoorten.

SOORTEN

Onderstaande drie walnootsoorten behandelen we op deze site. Van de Juglans rega bovendien twee Franse variëteiten, de Noix de Grenoble en de Noix du Périgord, beide beschermd via het Europees en Frans labelsysteem (AOP respectievelijk AOC) vanwege hun bijzondere teeltgeschiedenis.

GEWONE WALNOOT

De gewone of Perzische walnoot is in commercieel opzicht veruit de belangrijkste walnoot. Veel walnoten op de Nederlandse markt komen hetzij uit de Verenigde Staten, hetzij uit Europese landen als Frankrijk en Roemenië, en uit Turkije. Ze zijn zowel in dop als gepeld verkrijgbaar.

WITTE WALNOOT

De grauwe of witte walnoot is net als de zwarte walnoot een walnootsoort die in Noord-Amerika voor komt, en daar buiten sporadisch. Komt in Nederland op zeer kleine schaal voor. De noot wordt ook wel boternoot genoemd, vanwege de lichte kleur van de noot. De schaal is zeer dik.

ZWARTE WALNOOT

In de Verenigde Staten en Canada is de zwarte walnoot een veel voorkomende en populaire walnoot. Onder de boom groeit vrijwel niets vanwege de grote hoeveelheid juglons die de boom produceert als afweermechanisme tegen andere planten en bomen.

BRONVERMELDING UPDATE AUGUSTUS 2016

Juglans | Wikipedia (EN/NL/DU) Etymologiebank walnoot | Etymologiebank.nl (website) Juglans | IUCN Red List of threatened species 2015.4 Black walnut toxicity | Wisconsin horticulture Walnut toxicity | Ontario, Ministry of agriculture, food and rural affairs M. Piscinus, Nuptiae, Forms of Roman marriages | Societas via Romana naam | D.C. Watts, Elsevier's Dictionary of plant lore, 2007 Elsevier Inc, ISBN 978-0-12-374086-1 Actual situation and prospects of walnut production inThe Netherlands | H.J. Veltkamp 200 Acta Horticulturae (705): pp 41-46 Walnuts | J. de Visser e.a. Okt 2015 Act 1586 Suitability of nut cultivation in the Netherlands, LU Wageningen A Systematic Treatment of Fruit Type | R. Spjut The wotld botanical associates