Mbongô
Specerij (Zingiberaceae)
MBONGÔ
Recepten met mbongo
GEDROOGDE MBONGÔ | AFRAMOMUM DANIELLI

MBONGÔ (ALLIGATOR PEPER)

Mbongô is de naam van een specerij die afkomstig is van de Aframomum danielli of de Aframomum citratum, twee vrijwel identieke planten uit de de gemberfamilie (Zingiberaceae).

Het zijn twee van de veertig soorten die het ras Aframomum kent. Deze planten groeien alle in Afrika, en zoals alle Zingiberaceae in een warme, vochtige omgeving en hoe dan ook enige schaduw. De wortelstok (rhizome) groeit vlak onder de grond. De plant wordt zo'n 2 meter hoog en heeft langwerpige en puntige bladeren, zoals bamboe. Dicht bij de grond vormen zich trompetachtige, lichtpaarse bloemen, die direct uit de grond lijken te komen, maar op steeltjes staan. Ze zijn hermafrodiet.

De bloemen zijn een kort leven beschoren, om plaats te maken voor grote roodbruine peulen (10 cm). Deze bevatten donkerbruine zaden in een gelei-achtig vocht. De zaden worden culinair en medicinaal gebruikt. De Aframomum danielli wordt verbouwd om zijn zaden, de Citratum tevens om zijn eetbare scheuten. Ook de gedroogde bast wordt gebruikt.

Mbongô is ook bekend onder de naam alligatorkruid, een naam die die de (gedroogde) zaad krijgt omdat de opeengepakte zaden doen denken aan de huid van een alligator. De peulen worden na vijf dagen gedroogd zijn, van de zaden ontdaan, die vervolgens verder worden gedroogd.

AANKOOP EN VERKRIJGBAARHEID

Meestal verkrijgbaar onder de naam Alligator spice (pas op: vaak is het paradijsgraan), wordt de Mbongô verkocht als gedroogde zaaddoos, zoals dat ook met kardamom gebeurt. Dit in tegenstelling tot paradijsgraan, het broertje van de Mbongô, dat in het westen uitsluitend gepeld te koop is.

Mbongô is hier, maar ook in West-Afrika een prijzig product. Van een goede kwaliteit zaad heb je, dat is een troost, niet zo veel nodig. Verkrijgbaar bij de peperwinkel.

GEBRUIK EN BEREIDING

De korrels worden net als peperkorrels gemalen, of gevijzeld. Mbongô wordt in West-Afrika gebruikt in soepen en gekookte rijst.

Een beroemd gerecht is Mbongô tchòbi een zwarte saus uit Kameroen met (kat)vis waarbij de Mbongô-peul geroosterd wordt. Van origine wordt niet het zaad, maar de bast van de boom in dit recept gebruikt.

Van de Citrata worden ook de jonge scheuten gegeten.

BEWAREN

Bewaar de zaden roog en donker bewaren.

OORSPRONG EN VERSPREIDING

Mbongô komt van oorsprong uit tropische Afrika. Net als de meeste Aframomumsoorten groeien de Mbongô-soorten er in het wild. De vruchten zijn heel geliefd bij apen en grote zoogdieren.

De Aframomum citratum groeit in Nigeria, Kameroen en Gabon, de Danieli in West-Afrika, van Sierra Leone tot de Centraal-Afrikaanse Republiek. Deze beide soorten worden ook verbouwd. De Danielli wordt wel de bastaard-melegueta genoemd, vanwege de gelijkenis van het zaad op dat van de Melegueta, paradijsgraan. Ze worden vaak - al dan niet opzettelijk - verward.

VERTALING IN AFRIKAANSE TALEN

bassa
mbongô
bini
 
haussa
ataare
ibibio
 
igbo
ata
itsekeri
 
urbobo
 
wolof
 
yoruba
oburo
 

GEZONDHEIDSASPECTEN

VOEDINGSSTOFFEN - GEZONDHEIDSRISICO'S

De gegevens met betrekking tot Mbongô zijn schaars. De voedingswaarde bedraagt 470 kcal per 100 gram (droog product), en Mbongô bevat 8,2% eiwit .

Aframomum citratum heeft de grootste hoeveelheid fenolen, alkaloïden en flavanoïden van alle Kameroense specerijen. Net als die van gemberwortel en paradijsgraan, bevat de olie [6]-paradol, een scherpe keton, maar de dominante stoffen zijn farnesol (27.3%) en linalool (19.0%) .

RECEPTEN

BRONVERMELDING UPDATE APRIL 2017

Aframomum danielli | Wikipedia (EN) Mbongo (t)chobi | N. Trachet, 2009 Brussel nieuws.be Aframomum | Smithsonian National museum of natural history Aframomum citratum | Prota4U, Plant resources of Tropical Africa, Wageningen Aframomum | Mansfield's encyclopedia of agricultural and horticulturral crops Aframomum citratum | J. Chalchat, Correlation Between Chemical Composition and Antimicrobial Activity. VI. Activity of Some African Essential Oils, Journal of essential oil research, Volume 9, 1997 - Issue 1 Antibacterial activities of selected Cameroonian spices | A.G. Fankam e.o, BMC Complement Alterntive Medicine, 2011 Nov online publication