Achira (canna)
Zetmeel
CANNA
RECEPTEN
ACHIRA | CANNA INDICA
TEELT IN VIETNAM (BOVEN) EN DE ANDES

ACHIRA

Achira (Canna edulis) is een tropische en subtropische plant uit de orde van de gemberachtigen (Zingiberales).

De Cannaceae-familie waartoe zij behoort, kent éé geslacht, de canna, met een 20-tal soorten bloeiende planten. Net als all andere planten van de Zingiberales, waartoe ook de Zingiberaceae behoort, hebben deze planten een uitgebreid rhizomenstelsel.

Men schat dat er wereldwijd tientallen cultivars zijn die verbouwd worden om hun zetmeelrijke rhizomen. Deze worden Canna edulis, of flaccida genoemd, maar veelal achira, de . De Canna is een tot 3 meter hoge plant met tweeslachtige bloemen, vanwege de oorsprong van de geteelde hybriden, meestal de Canna bicolor, meestal meerkleurig rood, geel of oranje. Hij bloeit op het noordelijk halfrond van augustus tot oktober, met tot vijf bloemen per plant. Hij heeft grote, groene bladeren, die wel een meter lang kunnen worden.

Net als van de nauw verwante arrowroot (Maranta arundinacea) worden de zetmeelrijke rhizomen als voedsel gebruikt. Ze worden geoogst voordat de plant bloeit, gemiddeld een half jaar na het planten van de Canna.

De zetmeelkorrels van de achira zijn de grootste ooit gemeten, drie maal zo groot als die van aardappelzetmeel bijvoorbeeld. Ze met het blote oog waarneembaar. Canna-zetmeel is goedkoop te produceren, goedkoper bijvorbeeld dan zetmeel uit mungbonen. Reden om canna-zetmeel voor de fabricage te gebruiken in plaats van mungbonen, in Noord-Vietnam en Zuid-China. De noedel, miến dong, is vernoemd naar de Vietnamese naam van de plant, dong riềng.

GEBRUIK

Hoewel hoofdzakelijk verbouwd om de zetmeelrijke rhizomen, worden ook andere delen van de plant voor consumptie gebruikt, met name de jonge scheuten, maar ook de jonge zaden. De scheuten worden gekookt en als groente gegeten.

In de bergen van Peru gaart men van ouidsher de niet geschilde wortel in ingegraven ovens, afgedekt met stenen. Dat gebeurt bij lage temnperatur, en neemt zo'n 12 uur in beslag. Het vlees is dan transparant en smaakt zoetig.

De stengels worden als veevoer gebruikt en om alcohol van te stoken. De bladeren zijn zeer geschikt om in te koken, vergelijkbaar met bananenblad, een familielid trouwens.

OORSPRONG EN VERSPREIDING

De Canna komt van origine uit tropisch Amerika en is van daaruit verpreid, onder meer naar het toenmalige Oost-Indië.

De eerste soorten werden Canna indica genoemd, naar aan leiding van de vondst van Canna's in Azië. In een later stadium werd de Canna ook in Afrika angetroffen en in tropisch Amerika 'herontdekt', waar de oorsprong ligt. Sindsdien is de benaming Canna arachis gebruikelijker.

Het zetmeel van de Canna was ooit hoofdvoedsel in Peru en Equador. De oudste vondst van bereide wortel dateert van 2.500 voor Christus, en is gevonden in droge grotten langs de Peruaanse kust., waar hij vermoedelijk vanbuit de bergen terecht is gekomen. Men neemt aan dat hij daar ook voor het eerst gecultiveerd is.

Canna wordt vooral verbouwd in het noorden van Vietnam en het zuiden van China, maar ook nog altijd in de Andes. Hoewel de plant niet vorstbestedig is, komt hij ook noordelijker voor, onder meer in Canada. In Vietnam is 20.000-30.000 hectare exclusief bestemd voor de productie van zetmeel voor de fabricage van noedels. Eén van de centra is Nguyen Hue in Hoa An.

De achira wordt niet gezien als alternatief vor bestaande etmeelbronnen, maar is kansrijk als alternatief op marginale grond, waar andere gewassen zoals cassave niet willen groeien. Het wordt wel het meest robuuste wortelgewas genoemd. De uitstekende verteerbaarheid maakt het zetmeel bovendien zeer geschikt voor teelt voor specifieke doeleinden, zoals voor gebruik in babyvoeding.

In Colombia wordt geëxperimenteerd met toepassingen van arichawortel, zoals de productie van cakes, crackers en brood, en in kaasjes, colaciones genaamd.

.

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

Er is veel verwarring over de juiste botanische benamingen. In Zuid-Amerika is de eetbare Canna onder tal van namen bekend, naast de veel voorkomende naam achira of achera (Argentinië en Bolivia), capacho (Venezuela), sugú (Colombia) , gruya (Purto Rico), maraca (Cariben), en nog veel meer.

Het woord achira is afkomstig uit het Quechua, waar achuy 'niezen' betekent, in overdrachtelijke zin 'het delen van een verhaal'.

VERTALING EETBARE CANNA

engels
achira, edible canna
frans
conflor (reunion)
italiaans
 
spaans
achira
duits
 
hindi (india)
 
indonesisch
ganyong, lembong njeedra
japans
 
vietnamees
dong riềng
chinees
 
kantonees
 
 

GEZONDHEIDSASPECTEN

VOEDINGSSTOFFEN - GEZONDHEIDSRISICO'S

Canna-zetmeel is gemakkelijk verteerbaar, en zeer geschikt voor kinderen en volwassenen met spijsverteringsproblemen. De verse wortel bevat 75% vocht. Het droge bestanddeel bestaat voor 80% uit zetmeel, 15% suiker en maximaal 5% eiwitten. Het bevat veel kalium, maar weinig calcium en fosfor. De jonge scheuten zijn eiwitrijk, ze bevatten minstens 10% eiwit.

CULINAIR EN PRODUCTEN

BRONVERMELDING UPDATE AUGUSTUS 2016

Canna | Wikipedia (EN/VT) Cây dong giềng | Miến Sạch Làng So Canna edulis | Tropical useful plants Canna edulis | Plants for a future Canna agriculture group | Wikipedia (EN) Canna Confusion | G. Deane, 2012, Eat the world Achira | 1989 Lost Crops of the Incas, ISBN 0-309-04264-X Canna edulis | FAO Ecocrop