Litchi (lychee)
fruit (sapindaceae)
LITCHI
SAPINDACEAE
LITCHI | LITCHI CHINENSIS, ZHANGZHOU CHINA

LITCHI

De litchi (Litchi chinensis) is de vrucht van de gelijknamige tropische boom. Het is een lid van de zeepboomfamilie (Sapindaceae, orde Sapindales), waartoe ook de rambutan en de longan behoren. De Litchi chinensis is de enige van de drie Litchi-soorten die op grote schaal geteeld en verhandeld wordt.

De boom wordt wel 30 meter hoog, en heeft een dichte, brede kroon. De kroon is breder dan de boom hoog is. De stam is in de regel kort en de takken grillig gevormd. De vruchten groeien in trossen van 5 tot 80 stuks en zijn 3 tot 5 cm in doorsnede. Een litchi-boom draagt eens per 4-5 jaar vruchten en dat worden er naarmate de boom ouder wordt steeds meer. Zo draagt een 10 jaar oude boom 50 kilo vruchten, een boom van 30 jaar wel het drievoudige. De rijping duurt 3-4 maanden.

De vrucht kan zowel rond, ovaal als hartvormig zijn, en de schil dik of dun. Van de litchi wordt alleen het vruchtvlees gegeten, de schil en de pit niet. De meeste soorten hebben een grote, glazende pit, er zijn echter variëteiten met een platte, tongvormige pit. Deze bevatten uiteraard meer vruchtvlees. afhankelijk van de groeiomstandigheden.

De schil is geschubd en kleurt gedurende de rijping van rose-rood naar roodbruin, ook na de pluk. De schil is hard en taai tegelijk, waardoor het pellen enige handigheid vereist. Het vruchtvlees is sappig, de smaak zoet en het aroma kruidig. De textuur van het vruchtvlees 'knapperig', vergelijkbaar met een stevige druif.

De Litchi chinensis subsp philippinensis komt veel voor op de Philippijnen en op Papoea Nieuw Guinea waar hij alupag=longan !, arupag of mamata heet. De vrucht van deze soort is ovaal, en de schil heeft kleine doornen. De soort is niet gecultiveerd. Dat is wel het geval met de

Litchi chinensis subs javensis

, in Indonesië en Maleisië, waar hij lenkeng of kalengkeng heet. Het vruchtvlees van deze soort is zacht maar dun.

GEBRUIK

De vrucht wordt hoofdzakelijk vers gegeten. Maar ook in warme en koude gerechten verwerkt. Hij pelt het eenvoudigst door eerst een kleine insnede te maken met een mesje, of met de tanden. Van daar uit scheur je de bast er als het ware af. De schil noch de pit zijn eetbaar.

VERKRIJGBAARHEID

De litchi is verkrijgbaar van november tot maart en in de zomermaanden (Florida, israël), met de topaanvoer in december en januari. Iedereen kent wel litchi in blik, op een lichte siroop, het Chinese vruchtentoetje van de buurt-Chinees (cynisch), minder bekend zal zijn dat litchi ook in gedroogde vorm verkrijgbaar is.

BEWAREN

Litchi's kunnen maximaal 1 week op een koele plaats buiten de koelkast (12°) bewaard worden. Op deze manier bewaard, blijft de smaak het best behouden. In de koelkast blijven litchi's maximaal 2 weken goed, maar de smaak loopt terug.

OORSPRONG EN VERSPREIDING

De litchi komt van oorsprong uit China, vandaar de soortnaam 'chinensis'. In het wild groeit de boom er in de regenwouden van Guandong en op het eiland Hainan, in Vietnam en in Cambodja.

De cultivatie van de litchi is begonnen in het zuiden van het huidige China en het noorden van het eveneens huidige Vietnam gedurende de Song dynastie (960-1279). Er was in die tijd een enorme vraag naar de vrucht die voordien alleen in het wild in Guangdong, het vroegere Kanton, groeide. De verspreiding van de litchiboom buiten de regio China is van later datum. Bekend is dat de boom in 1764 op het eiland Rénion belandde, ook bekend van de 'paille de chochou', de chayote.

Inmiddels wordt de litchi overal ter wereld verbouwd, behalve in grote delen van Azië in Zuid-Amerika (met name Brazilië), Noord-Amerika (Florida en Californië), Afrika (Zuid-Afrika en Madagaskar) en het westen van Australië.

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

Het Nederlandse woord voor lichee (de Engelse vertaling) is litchi, gelijk de soortnaam. Zo is deze ook op deze bladzijde(n) gebruikt. Interessant is op hoeveel manieren we in Nederland de litchi benoemen, anders gezegd uitspreken. De waarheid zal in het midden liggen, maar in het Chinees heet de vrucht [lizjie] of [lajtsie] in respectievelijk Pinyin en Kantonees. De laatste uitspraak komt ook voor in het Maleisisch en het Engels. De uitspraak [liesjee] is met andere woorden een (onnodig) vernederlandst Engels woord.

VERTALING LITCHI

engels
lichee
frans
litchi
italiaans
litchi, ciliegia dell Cina
spaans
litchi, lechia
chinees
li zhi 荔枝
kantonees
lai zi
 

FESTIVAL(S)

In juli begint in Guandong het oogstseizoen van de litchi. Dat wordt in Zengcheng and Conghua sedert de jaren '90 gevierd met festivals waarin de litchi centraal staat, onderstreept door dans- en zangoptredens, sport, kunst, fotografie en literatuur.

GEZONDHEIDSASPECTEN

VOEDINGSSTOFFEN - GEZONDHEIDSRISICO'S

Litchi's zijn rijk aan vitamine C. Wanneer je zo'n zeven litchi's eet, krijg je er de dagelijks aanbevolen hoeveelheid van binnen.

In gebieden waar de litchi groeit, komt de dodelijke virusziekte 'encefalitis' voor, die door de litchi verspreid wordt. Vooral kinderen lijken er door getroffen te worden. In 2014 trad de ziekte op in het oosten van India, maar er zijn ook gevallen gerapporteerd uit Noord-Vietnam.

SAMENSTELLING PER 100 GRAM VRUCHTVLEES

66
kcal
( 276,1 kJoule)
0,8
gram
eiwitten
16,5
gram
koolhydraten
15,2
gram
waarvan suikers
0,4
gram
vet
0,1
gram
verzadigd
0,1
gram
enkelvoudig onverzadigd
0,1
gram
meervoudig onverzadigd
65
mg
omega-3
67
mg
omega-6
VITAMINES
0,1
mg
vitamine B2
(7% ADH)
0,6
mg
nicotinezuur
(4% ADH)
0,1
mg
vitamine B6
(7% ADH)
14
µg
foliumzuur (B9)
(7% ADH)
71,5
mg
vitamine C
(89% ADH)
0,1
mg
vitamine E
(1% ADH)
0,4
µg
vitamine K
(1% ADH)
MINERALEN
5
mg
calcium
0,1
mg
koper
0,3
mg
ijzer
171
mg
kalium
10
mg
magnesium
0,1
mg
mangaan
1
mg
natrium
31
mg
fosfor
0,6
µg
selenium
0,1
mg
zink
 

BRONVERMELDING UPDATE AUGUSTUS 2016

Plant database | The plantlist, Royal Botanic Gardens, Kew and Missouri Botanical Garden Litchi| Wikipedia (EN) Litchi | Veggipedia, groenten- en fruitbureau Know what you eat: lychee (raw) | Self nutritiondata The longan crop in Asia | FAO (corporate document repository) Litchi and longan, botany, production and use | C. Menzel, G. Walte, CABI 2005, ISBN 9781845930226