Uzazi
Specerij (Zanthoxylum)
UZAZI
RECEPTEN
ANDALIMAN BESSEN | ZANTHOXYLUM ACANTHOPODIUM
DE GROEIWIJZE

UZAZI

In Afrika groeit een tiental geelhout- of knobbelbomen, waaronder de Zanthoxylum gilleti of tessmannii, de enige knobbelboom op het Afrikaanse continent waarvan de besjes als specerij gebruikt worden.

De besjes lijken veel op de besjes van de Aziatische geelhoutbomen, zoals szechuanpeper. Hiervan worden de zaadjes niet gebruikt, van de uzazi, net als van de Indonesische andaliman, wel. Daardoor zijn de besjes iets scherper, maar ook bitterder dan bijvorbeeld szechuan of sansho

De azuzi is een zeer doornige plant, die soms maar een meter of vier hoog, maar wel 40 meter hoog wordt. Het is een snelle groeier. Hij heeft een open kroon op een ranke, ovale stam. Wanneer de boom opgaand is, heeft deze de eerste 15 à 20 meter in de regel geen vertakkingen. De stammen is bedekt met grive, verhoute doornen. Dat is karakteristiek voor het Zanthoxylumgeslacht.

De uzazi heeft geveerde bladeren die uitwel vijftig blaadjes kunnen bestaan. De stam en de takken zijn bedekt met grote doornen, en de bladeren hebben eveneens doornen in het hart van het blad. Deze zijn verhout en daardoor zeer venijnig. Vanaf het tiende jaar bloeit de plant. De bomen zijn mannelijk of vrouwelijk, beide zijn nodig voor zaadvorming.

De bloemen zijn crème-kleurig tot geel, en groeien met 20-30 tegelijk aan trosjes. De besjes zijn 3,5 tot 6 mm groot en bevatten één, zwart zaadje. Ze kleuren rood wanneer ze rijp zijn.

GEBRUIK

In Nigeria wordt de uzazi hoofdzakelijk in stoofgerechten gebruikt. In Liberia onder meer in cassavesaus.

OORSPRONG EN VERSPREIDING

De uzazi komt alleen in vochtig, tropisch Afrika voor, in een gebied dat zich uit strekt van Guinea tot Kenia, Angola, Zambia, Zimbabwe en Mosambique.

De uzazi groeit in vochtige bossen en regenwouden, maar ook op savannes, tot op een hoogte van 2.400 meter. Het hout van de boom is geliefd als hout voor het maken van meubels. Traditionele genezers in Kameroen en Congo gebruiken extracten van de bast van de uzazi en die van de olon (Zanthoxylum heitzii) als middel tegen malaria.

De wilde peper wordt alleen in Nigeria commercieel geëxploiteerd.

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

De naam uzazi is afgeleid van het Igbo. Uzazi bertetent 'zaadje'. Veel bronnen ook wetrenschappelijke, hebben moeite met het onderscheiden van de woorden 'uzazi' en 'uziza'. De laatste wordt gebruikt voor de bladeren van de Ashantipeper, die onder meer in Uziza-soep gebruikt worden.

De geslachtnaam is afgeleid van de Griekse woorden xanthos, dat 'geel' en xylon, dat 'hout' betekent. De reden daarvoor is de gele kleur van het hout en de binnenkant van de dikke bast. In sommige regio's worden de wortels als kleurstof gebruikt.

VERTALING UZAZI

engels
african satinwood
frans
 
italiaans
 
spaans
 
duits
 
arabisch
 
turks
 
hindi (india)
 
indonesisch
 
vietnamees
 
japans
 
chinees
 
 

CULINAIR EN RECEPTEN

Eén van de authentieke recepten is dat van sambal andaliman, gemaakt van sjalotjes, scherpe rawitpepertjes en verse, onrijpe andaliman-pepertjes, die rauw gevijzeld worden.

GEZONDHEIDSASPECTEN

VOEDINGSSTOFFEN - GEZONDHEIDSRISICO'S

SAMENSTELLING PER 100 GRAM RAUW PRODUCT

99
kcal
(414,5 kJoule)
4,6
gram
eiwitten
18
gram
koolhydraten
1
gram
vet
VITAMINES
3
mg
vitamine B1
(272,7% ADH)
14,7
mg
vitamine C
(18,4% ADH)
MINERALEN
383
mg
calcium
2,9
mg
ijzer
107
mg
fosfor

BRONVERMELDING UPDATE AUGUSTUS 2016

African Trees Kill Both Malaria Mosquitoes and the Parasite | Science daily, Jan 2017, University of Oslo Natural products from Zanthoxylum heitzii with potent activity against the malaria parasite | Ch.D. Goddman e.a. Malari Journal 2016 doi.org/10.1186/s12936-016-1533 Biomed central Knobwood, Mjafari, Songow'o | Slow food foundation for biodiversity Kenya Ark of Taste Zanthoxylum capense | PlantzAfrica, Sanbi African National Biodiversity Institute Zanthoxylum chalybeum, mjafari | Prota Zanthoxylum gilletii | Useful tropical plants Zanthoxylum gilletii | Wikipedia (EN/DU) Zanthoxylum gilletii | Plantlist, a working list of all plant species Zanthoxylum tessmannii | An introduction to the trees from the northern of the republic Congo Zanthoxylum gilletii | D. Louppe, Plant Resources of Tropical Africa Prota 2008 ISBN 978-90-5782-209-4