Zomerpostelein
Groente (Postulaca)
ZOMERPOSTELEIN
POSTELEIN-RECEPTEN
ZOMERPOSTELEIN | PORTUCALA OLERACEA ©2017 FOTO: OURFOOD
BOVEN: BLOEIWIJZE ONDER:ZAADDOOS

ZOMERPOSTELEIN

Postelein is een plant uit de Caryophyllales orde, waartoe behalve de posteleinfamilie ook de ijskruidfamilie en de cactusfamilie behoren. De posteleinfamilie (Portulaceae) kent maar één enkel geslacht, de Portucala, waarvan verscheidene soorten als voedsel worden gebruikt.

 Het geslacht Portulaca komt over de hele wereld voor, en veel soorten worden gegeten. Naast de zomerpostelein wordt ook de winterpostelein gegeten. Deze plant was vroeger ingedeeld in de posteleinfamilie, maar is tegenwoordig ingedeeld bij de Montiaceae.

Eén van de eetbare posteleinsoorten is de Portulaca oleracea, de zomerpostelein. Het is een eenjarige, droogteminnende plant (succulent) die 10 tot 30 cm hoog wordt. Het is een kruipende, bloeiende plant, die zelden grote gemeenschappen vormt. De wilde soorten zijn vertakt, maar geteelde rassen ontwikkelen zich opgaand, hebben rechte stelen, zodat de plant gemakkelijker geoogst kan worden. De stengels van de postelein zijn zo'n 5 mm dik en kunnen net als de sappige blaadjes een paarse gloed hebben. De blaadjes zijn lepelvormig, tussen 1 en 3 cm lang.

Postelein bloeit van juni tot oktober met lichtgele bloempjes. Postelein is een snelle groeier, met een groeicyclus van slechts zes weken van zaad tot zaadvorming. Hij wordt al na vier weken googst.

Zijn vrucht is 3 á 4 mm groot en is net als de bladeren en de stengels eetbaar. Karakteristiek is het 'luikje', waaraan de plantensoort haar naam dankt (van porta, deurtje). De zaaddoos bevat tientallen zwarte zaadjes. Ze kunnen na meer dan tien jaar nog ontkiemen. Mede daardoor kun je postelein vaak als pionier op akkers en langs wegen aan treffen. Zelfs in de tropen is postelein één van de eerste pioniers op braakliggende grond.

De cultivar Portulaca oleracea var saliva is er met groene, gele en rode bladeren. Geelbladige postelein is heel mals, malser dan de groene, maar gevoeliger voor 'smeul', het wegrotten van de steeltjes. Daarom, en omdat het zaad van het groene ras veel goedkoper is, wordt in ons land overwegend groene postelein verhandeld. In Frankrijk is de rode postelein populair.

VERKRIJGBAARHEID EN AANKOOP

BEWAREN

Bewaar postelein droog. Wanneer nat gekocht, verdient het aanbeveling de spinazie in een groente-centrifuge droog te slaan (of in een doek). Gewassen spinazie bederft sneller dan niet-gewassen, droge spinazie.

Bewaar spinazie hoogsten twee dagen in de koelkast en controleer het tussentijds op rottend blad.

GEBRUIK EN BEREIDING

Postelein wordt zowel rauw als gekookt gegeten, maar niet overal ter wereld. In veel landen wordt het als onkruid beschouwd en überhaupt niet gegeten. Postelein heeft een complexe smaak. De verse blaadjes zijn knapperig en smaken zuur (oxaalzuur), zout (kalium) en notig. Oudere planten smaken bitter.

Verwijder de dikste steeltjes, deze smaken bitter. Wanneer je postelein lang kookt, verlies je veel voedingsstoffen. Volsta daarom met kort blancheren of roerbakken.

De zaaddooosjes worden als kappertjes (in zuur ingelegd) gegeten.

OORSPRONG EN VERSPREIDING

De Portulaca olracea komt van origine uit Centraal-Azië, waar het voor kwam in het huidige Tadzhikizstan, Oezbekistan en de Chinese provincie Tien Shan. De wilde postelein wordt in deze regio al millennia gegeten, en vermoedelijk zo'n 4.000 jaar geleden gecultiveerd.

De plant is voor het eerst beschreven in een Babylonisch geschrift uit de achtste eeuw voor Christus. Het werd als medicinale plant verbouwd in de tuinen van koning Marduk-Apla-Iddina II. In de 4e eeuw voor Christus geeft Theophrastus het kruid de naam andrákhne (ἀνδράχνη).

Postelein is erg geliefd in de keukens van Noord-Afrika en het Midden-Oosten, en zou ook in de Griekse en Romeinse keuken gebruikt zijn. Tijdens de Arabische overheersing van Noord-Afrika en Spanje (Al-Andalus) werd postelein riyla genoemd, wat voet betekent, en zou duiden op de vorm van de bladeren. Het werd in die tijd zeker (ook) gegeten. In Spanje is postelein na de zestiende eeuw uit zwang geraakt, maar vreemd genoeg zeer populair geworden in de Zuid-Amerikaanse landen waar de Spanjaarden het introduceerden.

In veel landen wordt postelein zoals spiunazie gekookt, bijvoorbeeld in Turkije (waar het ook in salades wordt gebruikt), Egypte (reglah), Albanië (qulfa), Pakistan en Spanje. In Syrië en Libanon wordt postelein (m√Ęche) in een salade gebruikt (fattoush).

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

Het word portulaca is afgeleid van het Latijn portulāca, dat op zijn beurt is afgeleid van het woord portula, dat deurtje betekent. Vermoedelijk wordt hiermee gedoeld op het 'luikje' van de zaaddoos. Ook het woord postelein (van porselein) is hier van afgeleid.

VERTALING POSTELEIN

engels
purslane
frans
pourpier
italiaans
porcellana
spaans
verdolaga
duits
sommer-portulak
arabisch
baqleh (بقلة)
turks
semizotu
hindi (india)
 
indonesisch
gelang biasa
japans
suberihiyu スベリヒユ
vietnamees
rau sam
chinees
mǎ chǐ xiàn 马齿苋
 

GEZONDHEIDSASPECTEN

VOEDINGSSTOFFEN - GEZONDHEIDSRISICO'S

Postelein bestaat voor ruim 90% aan water en is rijk aan vitamine C en kalium. Het verdient aanbeveling om postelein zo vers mogelijk, en liefst ongekookt te eten, om de vitaminen te behouden.

Onderstaand overzicht van voedingstoffen is afkomstig van de Amerikaanse USDA, zoals de meeste overzichten op de site. De gegevens komen vrij goed overeen met die in de (Nederlandse) voedingswaardetabel, de verschillen zijn marginaal. De gegevens op de Nederlandstalige Wikipedia (geen bronvermelding) verschillen nogal.

Postelein bevat oxaalzuur. De bladeren bevatten 2,3 gram oxaalzuur per 100 gram, de stelen 0,5 gram, en de knopjes 9 gram per 100 gram. Het oxaalzuur in de steeltjes en de knopjes is voor 75% in water oplosbaar, dat in de bladeren slechts voor zo'n 25%. Door posteleinblad in yoghurt te gebruiken, wordt het oxaalgehalte sterk (tot wel 80%) teruggebracht.

SAMENSTELLING PER 100 GRAM
RAUW PRODUCT (BLAADJES)

16
kcal
(67,0 kJoule)
1,3
gram
eiwitten
3,4
gram
koolhydraten
2,9
gram
waarvan suikers
0,9
gram
vezels
0,1
gram
vet
VITAMINES
436
µg
vitamine A
(54.5% ADH)
0,1
mg
vitamine B2
(7.1% ADH)
0,5
mg
nicotinezuur (B3)
(3.1% ADH)
0,1
mg
vitamine B6
(7.11% ADH)
12
µg
foliumzuur (B9)
(6% ADH)
12,8
mg
choline
 
21
mg
vitamine C
(26.3% ADH)
35
mg
omega-3
5,5
mg
omega-6
MINERALEN
65
mg
calcium
0,1
mg
koper
2
mg
ijzer
494
mg
kalium
68
mg
magnesium
0,3
mg
mangaan
45
mg
natrium
44
mg
fosfor
0,9
µg
selenium
0,2
mg
zink

BRONVERMELDING UPDATE AUGUSTUS 2016

Portulaca oleracea | FAO Vavilovian Mimicry: Nikolai Vavilov and His Little-Known Impact on Weed Science | J. Scott McElroy, Bio-one Purslane | J. Sesteban Harnandéz Bermejo, Neglected Crops: 1492 from a Different Perspective Purslane, raw, Nutritionfacts (voedingswaarde) | Nutritiondata.self.com Purslane Weed (Portulaca oleracea): A Prospective Plant Source of Nutrition | Md. Kamal Uddin e.o. The Scientific World Journal 2014; 2014: 951019. Oxalate content of raw and cooked purslane | G.Y. Poeydomenge Dept 2006 Journal for Food an, Agricultuire and Environment Vol. 5, Issue 1, pages 124-128. Oxalate content of purslane leaves and the effect of combining them with yoghurt or coconut products | A.G. Moreau, May 2009 Journal of Food Composition and Analysis Portulak | Wikipedia (DU/EN) Portulaca oleracea | Soortenbank van planten en paddestoelen in Nederland