Mexicaanse oregano
Kruid (Lamiaceae)
MEXICAANSE OREGANO
 
VIJF-IN-EEN-KRUID | Plectranthus amboinicus

VIJF-IN-EEN-KRUID

Vijf-in-een-kruid (Plectranthus amboinicus), ook wel Mexicaanse munt genoemd, is de soortnaam van een plant die wel uit de familie van de lipbloemigen (Lamiaceae) komt, maar geen majoraan (Origanum) is, zoals echte oregano.

De plant is meerjarig en wordt 30-90 cm hoog, en heeft behaarde vlezige stengels. De bladeren zijn zeer dik en sappig, en wanneer volgroeid dik bezaaid met zachte haren. Bij de lichtgroene bladeren geeft dat een bevroren aanzien, dat we ook kennen van ijssalade, bij de bonte bladeren is dat veel minder het geval. De bladeren ruiken fris en aangenaam. De bloemen zijn paars en groeien in slanke trossen.

De plant is zeker niet winterhard, maar doet het in ons land goed, zowel in de tuin, als in de kuip als in de keuken.

GEBRUIK

De bladeren hebben een sterke smaak, die goed harmonieert met vlees en gevogelte. Behalve gebruikt te worden als kruid, worden de bladeren ook als groente gebruikt, vooral in Zuidoost-Azi&eum;. De gedroogde bladeren worden ook als vervanger voor oregano gebruikt.

AANKOOP EN BEWAREN

Vijf-in-een-kruid is in ons land als tuinplant en kruid verkrijgbaar.

OORSPRONG EN VERSPREIDING

Het Vijf-in-een-kruid groeit in veel tropische landen in Zuid-Amerika, Afrika en Zuidoost-Azieë, en komt volgens tal van bronnen van oorsprong uit Zuid- en Oost-Afrika. De naam 'amboinicus' wijst op iets anders, namelijk Ambon.

Van daar zou de plant over de Indonesische archipel en van daar naar Afrika en Zuid-Amerika zijn gereisd. Daar noemden de Spanjaarden het 'oregano de la Hoja Ancha' , de oregano met de brede bladeren. De plant groeit nog altijd in de regenwouden van Indonesië en Maleisië.

Behalve een overal toegepast gebruik als kruid voor gerechten met vlees en gevogelte, verschilt het gebruik per regio. In Zuidoost-AziË bijvoorbeeld kruidt men er vis- en schapencurries mee, in Vietnam soep, op de Caraïben salades. Het is de belangrijkste smaakmaker in de Cubaanse zwarte bonensoep Frijoles Negros. In Indiaeet men het blad rauw met brood en boter, frituurt men het blad en gebruikt men het als smaakstof voor bier en wijn.

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

De intrigerende Nederlandse naam 'vijf-in-é&eacuite;n' komt voort uit de complexe smaak van de Vijf-in-een-kruid, namelijk die van wilde en echte majoraan, tijm, komkommerkruid en munt. Vijf stuks.

De Engelse taal is rijk aan alternatieve benamingen, zoals Indian borage. Veel benamingen verwijzen naar steeds weer andere landen: 'Mexican mint' (Verenigde Staten) , 'Spanish thyme' (Verenigde staten), 'Jamaika thymian' (Duitsland), 'Indian mint' (Zuid-Afrika) en zelfs 'French mint (Zuid-Afrika).

De meest lyrische benaming wordt in Indonesië gegeven: bangun-bangun, wat 'wordt wakker' betekent.

VERTALING VIJF-IN-EEN-KRUID

engels
 
country borrage,
cuban oregano
frans
menthe à oreilles larges
italiaans
 
spaans
 
orégano francés,
borraja india
duits
 
arabisch
 
tamil (india)
karpooravalli
indonesisch
bangung-bangung
japans
 
vietnamees
húng chanh
chinees
zuǒshǒu xiāng 左手香
 

GEZONDHEIDSASPECTEN

VOEDINGSSTOFFEN - GEZONDHEIDSRISICO'S

Vijf-in-een-kruid is als torbangun in Indonesië onder de Batak bevolking bekend als lacterend middel en wordt gebruikt door vrouwen die borstvoeding geven.

Uit onderzoek door de is gebleken dat de bewering dat torbangun lacterend is, op waarheid berust. Men mat een toename tot wel 65%. Ter vegelijking, fenegriek, dat dezelfde eigenschap wordt toegedicht, scoort 20% en Moloco-B12 tabletten 10%. De onderzoekers concluderen dat de plant zeer geschikt is voor dit doel.

RECEPTEN

Van de vele recepten waarin gebruik wordt gemaakt van Vijf-in-een-kruid springt Doddapatre tumbali er uit. Dit gerecht uit de beroemde Karnataka-keuken wordt gemaakt met yoghurt of karnemelk en cubaanse oregano (dodda patre), chilipepers, komijn en kokos. Het wordt traditioneel met rijst gegeven bij pittige gerechten.

BRONVERMELDING UPDATE AUGUSTUS 2016

Nutritional attributes of herbs | Crop & Food Research Confidential Report No. 1891, L.J. Hedges & CE Lister, april 2007 Indian borage Green tropicals Plectranthus amboinicus | Wikipedia (EN) Vijf-in-een-kruid | Wikipedia (NL) Lactagogue efects of Torbangun | NCBI PubliMed Dep. of community nutrition Bogor (ID), R. Damanik, M. Wahlqvist e.a.