Tijm
Kruid (Lamiaceae)
TIJM
DE TIJMSOORTEN
TIJM | THYMUS VULGARIS

TIJM

Tijm (Thymus) is de naam van een geslacht en de soortnaam van een plant uit de familie van de lipbloemigen (Lamiaceae). De plant is houtachtig, met kleine blaadjes die zeer aromatisch geuren dankzij de grote hoeveelheid aromatische thymol. De smaak van tijm wordt meestal getypeerd als warm en scherp.

De meest voorkomende soort, en die hier wordt beschreven, is de Thymus vulgaris. De plant heeft een groot aantal vertakte stengels, in de regel 4 tot 8 cm hoog. De plant kan overigens wel 30 cm hoog worden. De groen-grijze bladeren zijn ongeveer een halve centimer lang, smal en elliptisch, en staan in paren. De plant bloeit uitbundig, met de bleek-paarse bloemen in kransen.

Tijm houdt van zon, en gedijt het best bij een temperatuur tussen 20 en 25 ° op een kalkrijke, lichte bodem. Op zwaardere grond, zal de plant minder aromatisch zijn. Hij vraagt ruimte. Tijm wordt in maart/april ingezaaid. Een deel van de planten blijft staan, een deel wordt uitgedund, verplant. Vermeerdering kan plaats vinden door de plant met wortel en al te scheuren. De bloeitijd is tussen mei en augustus. Aan het eind van de zomer moet tijm vrij van onkruid gemaakt worden en de grond losgemaakt worden. De plant overwintert wanneer ze met grond tegen vorst wordt afgedekt.

GEBRUIK

Het meest gebruikt zijn de blaadjes en bloemtopjes van de gewone tijm (Thymus vulgaris).

Het is één van de harde kruiden in een bouquet garni en het hoofdingrediënt in za'atar. Tijm is een belangrijk kruid in de Provençaalse keuken.

Tijm is smaaktechnisch moeilijk te combineren met basilicum.

Tijmolie, die wordt getrokken van de jonge toppen, bestaat er in de pure variant, die is rood, en de gedestilleerde witte variant. De olie bevat phenolen, waarvan de belangrijkste thymol is, een phenol met een sterk antisceptische werking. Thymol wordt ook gewonnen uit ajowan-zaad (Carum copticum), dat op grote schaal in India wordt verbouwd, en West-afrikaanse basilicum (Ocimum viride) die onder meer in Ghana groeit.

AANKOOP EN BEWAREN

Tijm is vers en gedroogd verkrijgbaar. Mijd de laatste, deze smaakt nergens naar. Verse tijm koop je in de regel in de vorm van een plantje, in de pot. Geef hem geregeld water en je hebt er vele weken plezier van.

Bewaar verse takjes tijm zoals andere kruiden aan de steel, gewikkeld in een vochtige doek, verpakt in plastic. Zo houd je de kruiden zeker een week goed. Controleer steeds op rotte blaadjes en steeltjes. Eenmaal aangetast, bederft al gauw de hele bos. Tijm is niet geschikt om in te vriezen.

OORSPRONG EN VERSPREIDING

Gewone tijm komt algemeen voor in het Middellandse zeegebied, waar het zijn oorsprong heeft in de Spaanse bergen, in Klein-Azië., Algerije en Tunesië.

Wilde tijm (thymus serpyllum), een grote nectarbron voor de honingbij, treffen we aan in grote aaneengesloten rotsachtige gebieden van Griekenland en Noord-Afrika en het noordoosten van de Verenigde Staten. In Spanje wordt in de Berguedà en Osana, in de buurt van Barcelona op grote schaal aan de ecologische teelt van gewerkt.

In het oude Egypte gebruikte men tijm voor het balsemen. De Grieken gebruikten het in hun baden en brandden het als wierook in hun tempels. De verspreiding van tijm over het Europese continent is waarschijnlijk te dankenn aan de Romeinen, die tijm gebruikten om vertrekken te 'zuiveren', en om smaakte geven aan kazen, en ook aan likeuren.

Van de 350 soorten tijm komen in ons land en in België twee tijmsoorten in het wild voor, die op de wereld behalve in deze regio, (zich uitstrekkend tot West-Duitsland) vrijwel alleen in het zuiden van Zweden en het noordwesten van Rusland voor komen.

De grote tijm (thymus pulegioides), die groeit in de duinstreek langs de westkust, het Rivierengebied en op de heide en de kleine tijm (thymus serpyllum), die gevonden wordt op zonnige weiden en in heidegebied in het midden en oosten van ons land. Beide zijn ook voor consumptie geschikt.

Daarnaast groeit hier de kruiptijm (thymus praecox)die op veel meer plaatsen in de wereld groeit, in een band van Klein-Azië tot het westen van Noord-Amerika.

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

De benaming thymus zou door de oude Grieken aan de plant zijn gegeven in de betekenis van het woord 'uitroken', verwijzend naar het gebruik als wierook. Het Griekse thumus, dat er sterk op lijkt, betekent moed, en bekend is dat de Grieken de plant moedgevende kwaliteiten toe dichtten, net als in de Middeleeuwen het geval was.

De naam van het geslacht Thymallus is in 1758 door Linnaeus gegeven aan een zoetwatervis, de vlagzalm (Thymallus thymus). Thymus is ook het woord voor een lymfeklier, de zwezerik. In het zuiden van Frankrijk is wilde tijm een symbool dat wordt gebruikt door republikeinen die bosjes tijm verzenden met de oproep voor een republikeinse bijeenkomst.

VERTALING TIJM

engels
thyme
frans
thym
italiaans
timo
spaans
tomillo
duits
thymian, quendel
hindi (india)
 
indonesisch
 
japans
 
vietnamees
chi cỏ xạ hương
chinees
 
kantonees
 
 

SOORTEN TIJM

De drie belangrijkste soorten tijm die als tuinkruid gebruikt worden, zijn:

GEWONE TIJM

Gewone tijm (Thymus vulgaris), ook bekend onder de naam Franse tijm vanwege zijn traditionele toepassingen in de Franse keuken (uitensoep, bouquet garni) is de commercieel belangrijkste tijmsoort.

CITROENTIJM

Citroentijm (Thymus citriodorus) is lange tijd beschouwd als een hybride, maar is wel degelijk een tijmsoort gebleken, dat zijn naam dankt aan de lichte citroengeur.

KARWIJTIJM

Karwijtijm (Thymus herba-barona) komt van oorsprong van de Middellandse zee-eilanden Corsica (F), Sardinië (I) en Majorca (SP), en heeft zoals de naam doet vermoeden een geur als van karwij.

GEZONDHEIDSASPECTEN

VOEDINGSSTOFFEN - GEZONDHEIDSRISICO'S

Tijm zit boordevol vitamine C en A, in de vorm van het provitamine A (β-caroteen) en is rijk aan ijzer, mangaan, koper en vezels.

SAMENSTELLING PER 100 GRAM
RAUW PRODUCT

101
kcal
( 422,6 kJoule)
5,6
gram
eiwitten
24,4
gram
koolhydraten
1,7
gram
vet
½
gram
verzadigd
0,1
gram
enkelvoudig onverzadigd
½
gram
meervoudig onverzadigd
447
mg
omega-6
85
mg
cholesterol
VITAMINES
1583,7
µg
vitamine A
(198% ADH)
½
mg
vitamine B2
(36% ADH)
1,8
mg
nicotinezuur
(11% ADH)
0,4
mg
pantotheenzuur
(7% ADH)
0,3
mg
vitamine B6
(21% ADH)
45
µg
foliumzuur (B9)
(23% ADH)
160
mg
vitamine C
(200% ADH)
MINERALEN
405
mg
calcium
0,6
mg
koper
17,4
mg
ijzer
609
mg
kalium
160
mg
magnesium
1,7
mg
mangaan
9
mg
natrium
106
mg
fosfor
1,8
mg
zink
 

BRONVERMELDING UPDATE AUGUSTUS 2016

Nutritional attributes of herbs | Crop & Food Research Confidential Report No. 1891, L.J. Hedges & CE Lister, april 2007 Etymologiebank tijm | Etymologiebank.nl (M. Philippa, Etymologisch Woordenboek van het Nederlands) Nutritionfacts thyme | Nutritiondata.self.com Gardenthyme | Botanical.com (herbal) Thyme | Wikipedia (EN) Lemon thyme | Wikipedia (EN) Thymallus thymus | Universal fish catalogue Wild plant harvesting in Catalonia | Gruntvig plant wild