Lavendel
Kruid (Lamiaceae)
LAVENDEL
LAVENDELSOORTEN OP DEZE SITE
LAVENDEL

LAVENDEL

Lavendel (Lavandula spica) is de soortnaam van een plant uit het geslacht Lavandula, uit de familie van de lipbloemigen (Lamiaceae). De plant staat bekend om zijn omstuimige bloei, en zijn karakteristieke geur, die de bloemen verspreiden.

De meest voorkomende soort is de gewone lavendel of Engelse lavendel (Lavandula angustifolia). De lavendelplant is gemiddeld 30-70 cm hoog en is bladhoudend. De bladeren kunnen glad, maar ook getand zijn en hebben fijne haartjes hebben die de bladeren tegen uitdroging beschermen. de blaadjes bevatten de essentiële oliën die als vetdruppeljes op de blaadjes zitten.

Lavendel bloeit van mei tot september. De bloemen groeien in kransen op soms vertakte aren. Sommige soorten hebben gekleurde schutbladeren aan de toppen daar van. De wilde vormen hebben blauwe, violetten of lila bloemen, in een enkel geval zwartachtig paars of geel. Net als de kelk is de kroon buisvormig (kroonbuis), meestal met vijf lobben (de bovenlip vaak gespleten, en de onderlip zelfs met twee spleten).

Lavendel houdt van zon, en gedijt het best op een zandige, goed gedraineerde bodem. Vermeerdering vindt plaats door zaaien, afleggen of stekken, meestal het laatste.

GEBRUIK

Lavendel wordt het meest geteeld om zijn etherische olie. Die van de Engelse lavendel heeft zoete tonen, Nederlandse lavendel daarentegen ruikt kamferachtig, door de hogere dosis terpenen. Er wordt lavendelthee mee gemaakt en lavendelhoning, de laatste vooral in het Middellandse zeegebied.

Als kruid wordt lavendel toegevoegd aan salades en dressings. In de klassieke keukens van Zuid-Frankrijk en de Provence komt lavendel overigens niet voor. Herbes de Provence is een commerciële vinding van de laatste decennia. In de Verenigde Staten maakt men er lavendelscones en -marshmallows mee.

Culinaire lavendel combineert uitstekend met citrus, munt, rozemarijn, salie en bessen, fruit in het algemeen, en vlees. Gebruik het spaarzaam, en doseer omzichtig wanneer je er mee experimenteert.

AANKOOP, PLUK EN BEWAREN

Niet iedere lavendelplant is geschikt voor de keuken. Het beste is de Engelse lavendel (Lavandula angustifolia), met name de "Munstead" cultivar. Deze lavendel ontwikkelt bij verhitting een aangenaam zoete geur. Hoewel de bladeren en stengels ook kunnen worden gebruikt voor culinaire doeleinden, geven vooral de bloemen gerechten een subtiel zoete, citrusachtige smaak.

Wanneer je niet over Engelse lavendel kunt beschikken, is 'lavandin' een goed alternatief. Lavandin is de benaming voor Provence lavendel.

Pluk de bloemen van de lavendel zodra de derde bloem van onderen in bloei gaat. Doe dat op een droge dag, wanneer de dauw is opgedroogd. Wat men wel doet, is de hele tak snijden, ontdoen van bladeren en in een vaas op water plaatsen. Of hang ze ondersteboven te drogen. Doe dat met elastiek en niet met een touwtje, want het bosje komt los te zitten wanneer de stengel door uitdroging zal krimpen.

LAVENDELOLIE

Lipbloemingen, waaronder de lavandel bevatten veel etherische olieën. De manier waarop de olie wordt gevormd en uitgescheiden, kan per plant verschillen.

Lavendel doet dat met olieklieren die zich als vetbolletjes op de oppervlakte van het blad bevinden. Deze klieren bestaan uit een aantal oliperoducerende cellen, rondom een opslagholte voor de olie. De bladeren zijn harig om de bladeren te beschermen tegen beschadiging en uitdroging. Ook de stengels en bloemen van bloeiende planten zijn bezaaid met deze klieren.

Doordat de ingenieuze manier waarop de olie is opgeslagen, blijven de aroma's in de olie behouden, zelfs wanneer de plant wordt gedroogd.

Op de website van My safe oils staan prachtige scans gemaakt met de electronenmicroscoop van de bladeren van lavendel, tijm, salie, pepermunt, rozemarijn, majoraan, oregano en gember. De moeite van het bekijken en doorgronden meer dan waard.

OORSPRONG EN VERSPREIDING

Lavendel komt uit de Oude Wereld, en wordt gevonden in de landen aan de westkust van Europa en Afrika, rondom de Middellandse zee, in Zuidwest-Azië en delen van India.

De Romeinen waren bekend met lavendel in de vorm van lavandula stoechas en lavandula dentata, beide ook wel Franse lavendel genoemd. De Grieken wijdden lavendel aan Hecate, godin van de onderwereld en gebruikten lavendel als bescherming tegen negatieve krachten.

Lavendel was één van de kruiden die werd ingezet om hun geur tegen de geur van lijken tijdens de grote pestepidemie in Londen (1665–1666). Uit die periode stamt een drankje dat 'Four Thieves Vinegar' heet , omdat het door dieven werd gebruikt om de lijken te beroven, en hen klaarblijkelijk tegen de pest beschermde. Ook in Frankrijk had men in die tijd die ervaring: wie handschoenen droeg die met een parfum van lavendelolie waren behandeld, waren gevrijwaard van de pest. De Haute Provence heeft er een reputatie mee opgebouwd. Bezoek eens het lavendelmuseum in Coustellet, met zijn unieke collectie alambieken (destilleertoestellen), onderweg op de lavendelroute van Carpentras naar Grasse, sinds 1612 hoofdstad van de parfumindustrie.

FESTIVALS

Hartje zomer, rond 14e Juillet, wordt het "Monélimar couleure lavande" (Monélimar kleurt lavendel) georganiseerd, met van alles over en rondom lavendel, veel zeep, veel olie en veel lavendelkleurige bloemen. Lavendel hoort bij de Provence, vanouds, maar veel culinairs moet je er niet bij verwachten op een enkele eau-de-vie of een lavendelcocktail na misschien.

In de Verenigde Staten zijn verscheidene festivals, zoals het Sequim Lavender festival (ook half juli) , het Ojai festival en het Highland Springs Lavender festival. Vooral op laatsgenoemd festival wordt veel aandacht besteed aan de culinaire aspecten van lavendel. Net als op het (Italiaanse) Festa della Lavanda in Castelnuovo di Assisi (Umbrië), dat in de laatste twee weken van juni en de eerste week van juli wordt gehouden.

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

De benaming lavendel vindt zijn oorsprong in het Latijnse 'lavare', dat 'wassen' betekent. Onder lavendel wordt ook de kleur verstaan: lavendel, lavendel-grijs en lavendel-blauw

VERTALING LAVENDEL

engels
lavender
frans
lavande
italiaans
lavanda
spaans
caps d'ase
 

LAVENDELSOORTEN LAVENDEL

De vele soorten lavendel zijn terug te voeren tot de drie ondergeslachten Lavandula, Fabricia en Sabaudia, waarvan alleen eerstgenoemde wordt gebruikt als keukenkruid en voor het maken van etherische olie. Hieronder de drie voor consumptie gebruikte lavendelsoorten en één hybride.

ENGELSE LAVENDEL

Spijklavendel of Engelse lavendel (Lavandula angustifolia) , een lage, sterk vertakte struik, waarvan de 'Munstead' wordt beschouwd als de beste lavendel voor de keuken.

TANDLAVENDEL

Tandlavendel, (Lavandula dentata) heeft de typische lavendelgeur. De bloemen staan in smalle aren.

FRANSE LAVENDEL

De gekneusde blaadjes van de kuiflavendel of Franse lavendel (Lavandula stoechas) geuren naar dennen en niet naar lavendel. Het is de grootste lavendelsoort.

LAVANDIN

Onder de naam lavandin gaat de kruising Lavandula x intermedia, tussen echte lavendel en spijklavendel, door het leven. Vanwege zijn smaak en aroma is lavandin een goed alternatief voor de Munstead.

BRONVERMELDING UPDATE AUGUSTUS 2016

Nutritional attributes of herbs | Crop & Food Research Confidential Report No. 1891, L.J. Hedges & CE Lister, april 2007 Lavandula | Wikipedia (EN) Lavender (color) | Wikipedia (EN) Essential oil glands | My safe oils Sur les routes de la lavande | Routard: En Provence Culinary use of lavendel | Sequim lavender farms