Lipbloemigen
Lamiaceae familie
DE LIPBLOEMIGEN
DE LIPBLOEMIGEN
OREGANO | ORIGANUM VULGARE

LAMIACEAE (DE LIPBLOEMIGEN)

De lipbloemfamilie is een wijdverbreide plantenfamilie waarvan de bloemen de karakteristieke vorm hebben doordat de kroonbladeren zijn samengegroeid tot een boven- en een onderlip.

In 1789 beschreef De Jussieu de Labiatae orde, tegenwoordig veelal Lamiaceae genoemd. De familie, in het Nederlands de Lipbloemigen genoemd, is onderverdeeld in onderfamilies, waarvan de Nepetoideae de grootste is. Het grootste geslacht binnnen de familie is de Salvia, de salie.

De Lipbloemigen met 230 geslachten en tussen de 3.500 en 7.000 soorten, is uiterst gevarieerd. Ze omvat eenjarige en overblijvende planten, struiken, struikjes, bomen of klimmers, en ze zijn verbreid over de hele wereld. Zelfs als het op de vruchtvorming aan komt, zien we een uitgebreid scala, van klausen tot bessen, van steenvruchten tot gevleugelde noten. In de keuken kennen we de lipbloemigen vooral van de aromatische kruiden zoals munt, majoraan en basilicum, en meer exotische soorten als shiso en ziziphora.

Veel soorten worden commercieel verbouwd om hun aroma, niet alleen voor consumptie, ook voor de parfumindustrie, zoals Partschulli. Naast de klassieke kruiden omvatten de lipbloemigen de Salvia hispanica, waarvan het zaad (chia) wordt gegeten, de Sideritis (bergthee), en planten waarvan de wortel wordt gegeten, zoals de Soedan aardappel (Plectranthus) en de Chinese artisjok (Stachys).

Gemeenschappelijk hebben de planten van de Lamiaceae de vierkante stengel, aromatische bladeren en de al genoemde lipvormige bloemen.

DE LIPBLOEMIGEN OP DEZE SITE

ANDOORN

Slechts drie soorten andoorn worden gegeten, voor de verbeelding van 'groen' in de tricolore rood-wit-groene vlag van het land. Hoofdingrediënt in Italiaanse pesto's, smaakmaker in veel pasta's en op veel pizza's.

BASILICUM

In de Italiaanse keuken staat basilicum voor de verbeelding van 'groen' in de tricolore rood-wit-groene vlag van het land. Hoofdingrediënt in Italiaanse pesto's, smaakmaker in veel pasta's en op veel pizza's.

MELISSA

De citroenmelisse is een duidelijk verwant van de munt (Mentha), met een zachte muntsmaak, gepaard met een al even zachte citroensmaak. Daardoor heel geliefd in dessert zoals ijs.

LAMIUM

Het geslacht Lamium of dovenetel kent een aantal soorten waarvan de bladkartels weggekruisd zijn. De bladeren worden vooral in soep gebruikt. Dovenetel en brandnetel zijn overigens twee verschillende plantensoorten, totaal geen familie van elkaar.

LAVENDULA

Tot het geslacht Lavendula behoren de Engelse en Franse lavendel, waarvan zowel de bladeren als de bloemen gegeten worden, en de olie gebruikt wordt in de parfum-industrie.

MENTHA

Planten als de permunt, hertsmunt en akkermunt behoren tot het geslacht Mentha, dat bekend is om zijn etherische olie menthol. Er zijn tussen de 13 en 18 soorten munt.

ORIGANUM

De Origanum is een geslacht met een groot aantal kruidachtige struiken en struikjes onder de namen majoraan en oregano.

PERILLA

De Perilla (frutescens) is de shiso, bekend van zijn groene of puperen blad, in China vooral in de geneeskunde gerbuikt, in Japan onmisbaar in de keuken. Smaakt als munt, en is ook hier bekend, maar dan vooral als kiemgroente.

PLECANTHRUS

De Plecantrus groeit vooral op het zuidelijk halfrond en omvat een aantal planten waarvan de wortel of het blad gegeten wordt. Mexicaanse oregano bijvoorbeeld (Plectranthus amboinicus) en de Soedan-aardappel (Plecanthrus rotundifolius).

ROSMARINUS

Rozemarijn is de bekendste soort uit het geslacht Rosmarinus. Karakteristiek zijn de naaldvormige bladeren, die niet af vallen. Onmisbaar in de Italiaanse keuken.

SATUREJA

Slechts enkele maanden per jaar is het bonenkruid Satureja te koop, wanneer de blaadjes worden geplukt, juist vordat de plant in bloei gaat. Een vaste combinatie met (tuin)bonen.

SALVIA

De salie ontleent haar naam aan de geslachtsnaam Salvia. Tot de salvia behoort ook het chia-zaad, dat al door de Aztecen verbouwd werd.

STACHYS

De Stachys is het grootste geslacht onder de lipbloemigen, waaronder slechts één - hier vrijwel onbekende gewas - de Chinese artisjok .

THYMUS

Tijm of Thymus is een zogenaamd hard kruid, met fijne blaadjes aan verhoute stengels. De plant geurt zeer aromatisch dankzij de grote hoeveelheid aromatische thymol .

ZIZIPHORA

Niet zo bekend in het westen is de Ziziphora, waarvan een aantal soorten -met name in Iran - als kruid wordt gebruikt, en de Ziziphora clinopodioides als starter in yoghurt.

BRONVERMELDING UPDATE AUGUSTUS 2016

Lamiaceae | Wikipedia (EN/DU/FR/NL) Plant database | The plantlist, Royal Botanic Gardens, Kew and Missouri Botanical Garden Neotropical Lamiaceae | Kew Royal botanic gardens Lamiaceae 唇形科 | EFlora in China