Vleugelboon
Peulvruchten (Fabaceae)
Vleugelboon
GEVLEUGELDE BONEN OP DEZE SITE
VLEUGELBOONPEUL | PSOPHOCARPUS TETRAGONOLOBUS
DE VEELZIJDIGE VLEUGELBOON

Vleugelboon

De vleugelboon (Psophocarpus tetragonolobus) is een tropische groente die op het eerste gezicht veel verwantschap vertoont met de asperge-erwt (Lotus tetragonolobus), die echter veel kleinere peulen draagt en bovendien niet tropisch is.

De vleugelboon is een tropische plant die bestand is tegen perioden van hevige regenval, wat hem bijzonder geschikt maakt voor bijvoorbeeld de tropische zones van Afrika. Hij is gevoelig voor perioden van droogte, maar kan tegen lichte vorst, zolang de wortels niet bevriezen. Hij verlangt tenminste 180 vorstvrije dagen.

Het is een overblijvende plant, die echter als eenjarige geteeld wordt. Het geslacht Psophocarpus waartoe de plant behoort, kent nog geen 10 plantensoorten. Het geslacht maakt deel uit van de Vlinderbloemenfamilie (Fabaceae) net als veel andere boonsoorten. De vleugelboon kan 3-4 meter hoog worden, en draagt peulen die 20 cm of groter kunnen worden en een wassen (waxy) schil hebben. De peulen kunnen plat of rond zijn, en hebben vier vleugel over de lengterichting. Wanneer de peulen drogen, worden ze donker van kleur.

De bloemen zijn groot en lichtblauw. De bladvorm kan nogal verschillen. De bladeren kunnen driehoekig of lancetvormig zijn, in uiteenlopende groenschakeringen. De stengel kan groen zijn, maar ook paars. In Myanmar en Papoea Nieuw Guinea worden variëteiten speciaal verbouwd om hun wortel, die zoals zoete aardappels wordt gegeten. Men vermoedt dat de vleugelboon aanvankelijk uitsluitend voor de wortel werd verbouwd.

De levenscyclus van de vleugelboon is kort, korter dan van de sojaboon bijvoorbeeld. Hij bloeit vanaf 40 dagen na inzaaien. De peulen ontwikkelen zich binnen 2 weken na (zelf)bevruchting en worden daardoor al tussen 2 en 3 maanden na inzaaien geoogst. Ze worden met de hand geplukt, iedere veertien dagen, gedurende enkele maanden.

AANKOOP EN VERKRIJGBAARHEID

De vleugelboon is bij de gespecialiseerde Aziatische winkel verkijgbaar.

GEBRUIK EN BEREIDING

De vleugelboon is een veelzijdig gewas, alle delen van de plant zijn eiwitrijk en eetbaar. Niet alleen worden de onrijpe vruchten gegeten, maar ook de zaden, jonge scheuten, de bladeren, de bloemen en de eiwitrijke wortelknollen.

De bladeren worden zoals spinazie bereid, de wortels worden zowel rauw als gekookt gegeten. De zaden worden gebruikt zoals de zaden van de sojaboon of de urdboon. De peulen worden gegeten zoals wij peultjes eten, rauw of kort gekookt, en zijn knapperig. Ook de bloemen zijn eetbaar, ze smaken als paddestoelen.

De kooktijd van gedroogde zaden bedraagt 25-30 minuten, nadat ze eerst in water geweekt zijn.

BEWAREN

Vleugelbonen zijn zeker drie dagen houdbaar in de koelkast. Bescherm de peulen tegen uitdroging.

De wortels zijn langer houdbaar, tot wel 2 maanden.

OORSPRONG EN VERSPREIDING

De origine van de vleugelboon is niet met stelligheid vastgesteld. Er zijn twee theorië., die zich beide afspelen in de equatoriale zone van de Indische oceaan. In de ene theorie ligt de oorsprong van de boon in Melanesië, meer specifiek in de hooglanden van Papoea Nieuw Guinea, in de andere theorie aan de Agfrikaanse zijde van de Indische Oceaan, in Mauritius (en Réunion) en misschien zelfs wel in Madagaskar.

De eerste theorie is vooralsnog de meest gangbare theorie, ondersteund door de enorme diversiteit die wordt aangetroffen in Papoea Nieuwe Guinea. Deze is ook aanwezig in India, in de heuvels in het noordoosten van het land) en in Myanmar. Dat zou een derde theorie ondersteunen, dat de plant op verscheidene plaatsen tegelijk evolueerde. De ontbrekende schakel is nog wat de voorouder geweest zou zijn.

Voor geen van genoemde theoriën is tot nu toe hard bewijs voor handen, ook niet op basis van genetisch onderzoek. De wilde vorm is tot nu toe nergens aangetroffen, en geen van de theoriën wordt ondersteund door archeologisch bewijs. Vragen te over, zoals welke rol heeft de mens in de vroegste verspreiding heeft gespeeld.

De actualiteit is, dat de vleugelboon vooral in Zuidoost-Azië wordt verbouwd, behalve in Papoea Nieuw Guinea in Indonesië (Bali en Java), in Maleisië, Myanmar, Thailand, Bangladesh en India. De verbouw van de vleugelboon in tropisch Afrika wordt al decennia lang gepropageerd, maar tot dusver met nauwelijks tot geen succes.

Redenen voor het uitblijven van dit succes zijn de ten opzichte van vertrouwde bonen - zoals de ogenboon - wat vlakke smaak van de peul, en de omslachtige teelt. De planten zijn lang/hoog, en moeten geleid worden, en het oogsten vindt in etappes plaats, en is tijdrovend. Men verkiest daarom de teelt van de ogenboon en de gewone sperzieboon.

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

De soortnaam is opgebouwd uit twee delen, het tetra, dat 'vier' betekent, duidend op de vleugels van de peul, gonos [Grieks], dat 'zaad' betekent en lobós [Latijn], dat 'peul' betekent. Vleugelbonen worden ook Manillabonen (Philippijnen), Mauritiusbonen of Goabonen (India) genoemd.

In de meeste Aziatische talen wordt de vleugelboon vier-hoeken-boon of bergboon genoemd.

VERTALING VLEUGELBOON

engels
winged bean
frans
 
haricot ailé, foie carré
italiaans
 
ginestrino purpureo, pisello da caffé
spaans
 
duits
 
goa-bohne
indonesisch
kajang belimbing
japans
shikaku-mame
vietnamees
đậu rồng
chinees
 
si leng dou 四棱豆
kantonees
sei ling dau
 

GEZONDHEIDSASPECTEN

VOEDINGSSTOFFEN - GEZONDHEIDSRISICO'S

Vleugelbonen zijn qua voedingsstoffen vergelijkbaar met sojabonen. De volwassen bonen bevatten tussen 29 en 39% eiwitten. Vleugelbonen bevatten veel tocopherol, een anti-oxidant, die de opname van vitamine A in ons lichaam verhoogt.

De knollen van de vleugelboon zijn zer voedingrijk, met 148 calorieën per 100 gram en veel eiwitten.

SAMENSTELLING PER 100 GRAM
RAUW PRODUCT

49
kcal
(205 kJoule)
7
gram
eiwitten
4,3
gram
koolhydraten
0,9
gram
vet
0,2
gram
verzadigd
0,3
gram
enkelvoudig onverzadigd
0,2
gram
meervoudig onverzadigd
23
mg
omega-3
164
mg
omega-6
VITAMINES
42
µg
vitamine A
(5,3% ADH)
0,1
mg
vitamine B1
(9,1% ADH)
0,1
mg
vitamine B2
(7,1% ADH)
0,9
mg
nicotinezuur
(5,6% ADH)
0,1
mg
pantotheenzuur
(1,7% ADH)
0,1
mg
vitamine B6
(7,1% ADH)
66
µg
foliumzuur (B9)
(33% ADH)
18,3
mg
vitamine C
(22,9% ADH)
MINERALEN
84
mg
calcium
0,1
mg
koper
1,5
mg
ijzer
223
mg
kalium
34
mg
magnesium
0,2
mg
mangaan
4
mg
natrium
37
mg
fosfor
1,5
µg
selenium
0,4
mg
zink

BRONVERMELDING UPDATE AUGUSTUS 2016

Winged beans, immature seeds, raw, nutritionfacts (voedingswaarde) | Nutritiondata.self.com Psophocarpus tetragonolobus | Plants for a future Psophocarpus tetragonolobus | G.J.H. Grubben, 2004 via Prota4U, Plant resources of Tropical Africa, Wageningen Winged Bean Origins, paper | G. Eagleton, 2002, Wagstaffe, Australia Wing Beans, the One-Stalk Supermarket Slowfood foundation for biodiversity, Bali