Johannesbrodboom
Ceratonia
JOHANNESBROODBOOM
 
JACKBONEN | CANAVALI ENSIFORMIS

JOHANNESBROODBOOM

De Johannesbroodboom is een subtropische plant. Hij behoort tot het geslacht Ceratonia dat slechts twee plantensoorten omvat, waaronder deze Ceratonia siliqua.

De Johannesbroodboom is een groenblijvende boom. Het is een taaie boom, met een dikke stam en grillig gevormde dikke takken. Hij wordt 15-20 meter hoog en heeft een brede, bijna bolle kroon. De bladeren zijn glanzend groen en leerachtig. Ze zijn elliptisch en tien tot twintig centimeter lang. De boom verliest om het jaar in de zomer (juli) bladeren, en vormt in het voorjaar nieuwe, aanvankelijk lichtbruine bladeren.

De boom bloeit vanaf augustus. De bloeiwijze is katjesachtig met ontelbare bloemen. Bomen dragen hetzij mannelijke hetzij vrouwelijke of hermafrodiete bloemen, en worden bestoven door wespen, vliegen bijen en vliegende motten. De bloemen zijn aanvankelijk biseksueel, maar gedurende de ontwikkeling wordt één van beide geslachten onderdrukt. De mannelijke bloemen ruiken minder aangenaam.

De boom is lid van de bonenfamilie (Fabaceae) en vormt dus peulen. Ze zijn 10 tot 30 cm groot, soms recht, maar ook wel sterk gekromd. Ze rijpen aan de boom. Een rijpe peul is dieprood, bijna zwart en heeft een leerachtige schil. Wanneer de peulen doorrijpen, nemen ze veel vocht op. Ze zijn dan ongeschikt geworden voor consumptie.

De Ceratona siliqua is zo'n 4.000 jaar geleden gecultiveerd. De Johannesbroodboom wordt gemideld vanaf het zesde jaar geoogst. dat gebeurt door tegen de boom te slaan. Schudden zoals met olijfbomen gebeurt, is niet mogelijk omdat de stam en de takken te dik en te star zijn. Bij het kloppen van de boom moet voorkomen worden dat nieuwe bloemknoppen beschadigen. Het oogsten vraagt daarom veel ervaring en is zeer arbeidsintensief. Een boom brengt gemiddeld 75 kilo peulen op, maar soms wel het dubbele.

De (gedroogde) peulen worden gebruikt om carobpoeder van te maken, een cacaovervanger en zoetstof. De zaden worden gebruikt voor het maken van johannesbroodpitmeel.

De peulen zijn breed en plat en bevatten een groot aantal boonvormige zaden. Deze zijn - niet direct -eetbaar. Ze bevatten een grote hoeveelheid galactomannan, een polysacharide samengesteld uit galactose en mannose in een verhouding van 1:4. Ter vergelijking: guar gum heeft een verhouding mannose-galactose van 1:2, tara gum van 1:3.

De gom is zeer geschikt als stabilisator en bindmiddel. Een kilogram zaden is goed voor 200 gram zuivere gom. Hoe zuiver de gom is, hangt af van de samensteling. De zuiverste gom is bereid van uitsluitend endosperm, en bevat geen schil en embryo. De gom wordt tragasol of carob-boon-gom (CBG) genoemd. De zuiverste gom wordt gebruikt in ijs, soepen en sauzen, snoep en bakproducten, en heeft het E-nummer 410. De minder zuivere vorm wordt gebruikt in diervoeding.

Carobmeel, dat alleen van de zaden wordt gemaakt, wordt gebruikt als cacaovervanger, voor mensen (en dieren) die cacao niet verdragen. Het bevat geen caffeïne of theobromine, en is minder calorierijk. De smaak is minder rijk als die van cacao, lijkt op die van melkchocolade.

De zaden zijn omhuld door mesocarp en een beschermende pulp. Deze pulp bestaat voor ruim de helft uit suiker (sucrose, glucose, fructose en maltose), en bevat cellulose en hemicellulose en tanninen. De pulp is eiwitrijk en bevat veel mineralen. De pulp wordt op meerdere manieren gebruikt. De gemalen vorm heet Johannesbroodpitmeel. Het is een wit meel dat vijfmaal zoveel water kan binden als zetmeel, he tachtig- tot honderdvoudige van zijn eigen gewicht. Het bindend karakter is vergelijkbaar met dat van agar-agar en xanthaan. Johannesbroodpitmeel wordt nauwelijks verteerd, en kan lichte diarree veroorzaken.

GEBRUIK

Lokaal worden de peulen vers gegeten, zonder de zaden, die zijn zo niet eetbaar. Van de al dan niet gerosterde zaden wordt een cacaovervanger gemaakt. En dan is er nog johannesbroodpitmeel, van de kern (endosperm) van de zaden.

Ook wordt er carobepoeder van gemaakt, een cacaovervanger voor mensen (en dieren) die geen cacao verdragen.

Van de peulen wordt Johannesbroodpitmeel gemalen, en in Turkije wordt van de peulen een infuus getrokken waarvan pekmez, een melasse-achtige siroop wordt gemaakt door het infuus in te dikken, zonder toevoeging van suiker.

The most famous sweet product made of carob is pasteli and while at the festival you can watch the process of its preparation and, of course, try some. Australia CAROB LICORICE STICKS

OORSPRONG EN VERSPREIDING

De Johannesbroodboom stamt vermoedelijk uit het oostelijk Middellandse Zeegebied, in Syrië, Turkije, mogelijk ook Saoedi-Arabië en Egypte.

Duizenden jaren geleden is de boom verspreid geraakt over een groter gebied, waar hij eveneens als inheems wordt beschouwd: Libanon, Palestina, het zuiden van Jordanië, Yemen, Libië en Tunesië.

De Grieken hebben de betekenis van de boom op waarde geschat en er voor gezorgd dat de boom al vroeg naar Griekenland en naar Italië kwam. De Phoeniciërs zorgden voor de verspreiding langs de Afrikaanse kant van de Middellandse zee naar Spanje en Portugal. Hij groeit nu in een groot aantal landen die grenzen aan de Middellandse zee tot aan Iran, op de eilanden in de Middellandse zee en die van Macaronesië., de eilanden voor de Europese en Afrikaanse kust, waaronder de Azoren en de Canarische eilanden.

Veel later is de boom door de Spanjaarden naar Zuid- en Midden-Amerika gebracht, Californië en Arizona. Hij groeit ook in Australië, Zuid-Afrika en India, ook daar omdat emigranten de boom mee hebben genomen.

Eén van de grootste bedreigingen voor de natuurlijke populatie Johannesbroodbomen is aanhoudende droogte als gevolg van klimaatverandering. De boom staat in verscheidene landen onder druk door de handelswaarde van de peulen, onder andere in Marokko. Veel bomen raken er ernstig beschadigd door ondeskundige pluk. Op de internationale rode lijst van de IUCN is de Johannesbroodboom daarom opgenomen als "least concern".

De belangrijkste producent is Spanje, dat met 135.000 ton per jaar bijna de helft van de wereldproductie voor rekening neemt.

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

De geslachtsnaam Ceratonia is ontleend aan het Griekse keras, wat hoorn betekent, een verwijzing naar de vorm en textuur van de gedroogde peulen. Ook in Turkije noemt men de vrucht 'geitenhoorn': keçiboynuzu. De naam carob is ontleend aan het Arabische kharrub of charrūb.

De vrucht van de Johannesbroodboom wordt in het Grieks keration genoemd, een woord dat verwant is aan het woord karaat, de gewichtseenheid voor goud. Het staat vast dat de aadjes gin de oudheid gebruikt werden als gewicht. Het gemiddeld gewicht van droge en gave zaadjes bedraagt vrij exact 0,2 gram, het equivalent van de oude en de nieuwe karaat (respectievelijk 0,205 en 0,200 gram). Omdat de zaadjes nauwelijks vocht opnemen, was de kans op fraude gering.

VERTALING JOHANNESBROOD

engels
carob or locust bean
frans
caroubier
italiaans
carrubo
spaans
algarrobo
duits
johannisbrot
arabisch
charrūb
turks
keçiboynuzu, harnup
chinees
chiao-tou-shu
 

GEZONDHEIDSASPECTEN

VOEDINGSSTOFFEN - GEZONDHEIDSRISICO'S

In beginsel dienen bonen gekookt te worden. Een uitzondering hierop vormen jonge bonen, omdat deze de stof die in bonen zit en kan leiden tot darmproblemen, in jonge zaden nauwelijks voor komt. Een uitgebreider toelichting op het koken van bonen en lectine, het eiwit in kwestie, vind u in het inleidend artikel over de Vlinderbloemfamilie Fabaceae.

De koroboon is rijk aan eiwitten (23-34%) en koolhydraten (55%). Daarnaast bevat hij calcium, zink, fosfor, Magnesium, Koper en Nikkel. De zaden bevatten het cyanogene glycoside canatoxine. Mits op de juiste wijze bereid is daaraan geen gezondheidsrisico verbonden

SAMENSTELLING PER 100 GRAM RAUW PRODUCT

BRONVERMELDING UPDATE MAART 2018

Johannisbrotbaum | Wikipedia (DU) Ceratonia siliqua | Plants for a future Carob tree | L. Battle en J. Tous, Carob tree. Ceratonia siliqua L. Promoting the conservation and use of underutilized and neglected crops. 17. Institute of Plant Genetics and Crop Plant Research, Gatersleben/International Plant Genetic Resources Institute (IPGRI), 1997 Rome, Italy ISBN 92-9043-328-X Ceratonia siliqua | World agraforestry centre Carob Pods as a Source of Polyphenolic Antioxidants | D. P. Makris en P. Kefalas, Food Technology and Biotechnology 2004 42 (2) pp105–108 ISSN 1330-9862 Ceratonia Siliqua and the Carat Weight | J.H. Coste, Nature volume 99, p 185 (Mei 1917) DOI:10.1038/099185c0 Seed size variability: from carob to carats | L.A. Tumbull e.a. Seed size variability: from carob to carats Biology Letters 2006 Sep 22; 2(3): pp 397–400. Mei 2006 DOI 10.1098/rsbl.2006.0476 Ceratonia siliqua | Plantlist, a working list of all plant species Ceratonia siliqua | The international red list of threatened species IUCN 2017-3