Fenegriek
Peulvruchten (Fabaceae)
FENEGRIEK
RECEPTEN
FENEGRIEK | TRIGONELLA FOENUM-GRAECUM
FENEGRIEKBLAADJES EN _ZADEN

FENEGRIEK

Fenegriek (Trigonella foenum-graecum) is een plant uit de vlinderbloemenfamilie (Fabaceae). De Nederlandse taal kent veel alternatieve benamingen voor fenegriek, waaronder hoornklaver en Grieks hooi.

Het is een 30-60 cm hoge eenjarige plant met rechtopgaande takken en geveerde bladeren. De bladeren zijn geveerd en bestaan uit drie 5 cm lange, lepelvormige blaadjes. De fenegriek bloeit van juni tot augustus met kleine wit-gele bloemen van 12-18 mm. De plant draagt peulen, die 5-11 cm lang zijn en 10-20 3 millimeter grote, kubusvormige zaden bevatten. Deze rijpen in de periode augustus-september.

De zaden zijn geel-bruin en ruitvormig. Het duizendtalgewicht bedraagt 20 gram (50.000 zaden per kilogram). Het zaad wordt gedroogd en als kruid gebruikt. Van de variëteit corniculata worden eveneens de gedroogde bladeren als kruid gebruikt. Zowel de bladeren als de scheuten worden als groente gegeten.

Fenegriek heeft een specifiek aroma, dat wordt veroorzaakt door een hoge concentratie sotolon. Sotolon komt in lagere concentraties voor in gekaramelliseerde suiker en bijvoorbeeld in lang gerijpte rum (ron añejo) en ahornsiroop (maple sirop).

De smaak van de zaden is scherper en bitterder dan die van de zaden van de blauwe fenegriek. De smaak van de gedroogde bladeren doet vaag aan bonenkruid denken.

AANKOOP EN BEWAREN

Verse fenegriek wordt op de westerse markt nauwelijks aangeboden. Fenegriekzaad is algemeen verkrijgbaar als heel zaad en gemalen, het blad is gedroogd verkrijgbaar bij de speciaalzaak.

GEBRUIK

Verse fenegriek wordt gebruikt als groente in de Perzische, de Turkse en de keukens van het Indiase subcontinent en rond de Rode zee. De gespruite fenegriek wordt rauw in salades gebruikt. De gedroogde bladeren en zaden worden overal ter wereld als kruid gebruikt.

De bitterheid van de zaden, die door veel westerlingen als onaangenaam wordt ervaren, kan verminderd worden door de fenegriek zorgvuldig te bereiden, zoals voor veel bonensoorten geldt. door grondig twe wassen en de zaden liefst enkele malen achtereen aan de kook te brengen in steeds vers water.

In ons land wordt fenegriek gebruikt in een aantal kaassoorten, zowel van koeienmelk als geitenmelk. Fenegriek is een bestanddeel van de kruidenmengsels sambar en panch poron, beide masala's, en het Ethiopische berbere.

OORSPRONG EN VERSPREIDING

Net als de blauwe fenegriek komt fenegriek van oudsher voor in het oostelijk Middellandse zeegebied en Klein Azië , tot aan Chna toe. De plant si vermoedelijk gedomesticeerd in Mesopotamië, waar de oudste archeologische vondst - in Irak gedaan - gedateerd is op 4.000 voor Christus.

De Egyptenaren gebruikten het bij het mummificatieproces; in het graf van Tutanchamon (3.000 voor Christus) zijn gedroogde fenegriekzaden gevonden. De zaden . In de Romeinse tijd werd fenegriek als klaver beschouwd en net als in Griekenlang gebruikt als hooi voor het vee, het is rijk aan voedingsstoffen. Vandaar de botanische naam van fenegriek, foenum-graecum, Grieks hooi.

In de Middeleeuwen werd fenegriek in Europa vooral verbouwd voor medicinaal gebruik. Dat gebeurde onder meer op de keizerlijke landgoederen en vanuit de kloosters, waar het werd verbouwd.

Fenegriek is opgenomen in de Capitulare de villis, waarin het 'fenegricum' wordt genoemd. De Capitulare de villis is een verordening uit het begin van de 9e eeuw, waarin Karel de Grote voor schrijft hoe de keizerlijke landgoederen moeten worden ingericht, gebruikt en beheerd.

In de joods-jemenitische keuken (Jemen) noemt men het zaad hilbeh, naar het jemenitische woord 'hlb' dat melk betekent, vanwege het traditioneel gebruik als lacterend middel. Het is gebruik om de fenegriek zaden te weken "tot ze gelatineus worden en de geur van balsamico-azijn ontwikkelen". Daaraan worden een pasta van chilipepers en soms tomaten toegevoegd.

Dit gerechtje, een relish, vergelijkbaar met ketchup, wordt chilbeh genoemd en wordt letterlijk bij alles geserveerd van ontbijt tot diner. Wanneer het voorschrift dat eist, wordt de hilbeh zelfs gekookt, om maar geen dag te missen. Hilbeh is ook populair in Israël, bij falafel.

De belangrijkste productiegebieden van fenegriek zijn het Indiaas subcontinent, de landen in Klein Azië maar ook Frankrijk, Spanje en Marokko. De veruit grootste producent is India.

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

De geslachtsnaam trigonella duidt op de geveerde bladstand met drie getande blaadjes, foenum graecum betekent Grieks hooi, een benaming die in veel landen wordt gebruikt naast de er van afgeleide benaming fenegriek.

Andere, maar nauelijks gebruikte Nederlandse benamingen zijn bokshoorn en hoornklaver.

VERTALING FENEGRIEK

engels
fenugreek, greek clover
frans
fénugrec
italiaans
fieno greco
spaans
alholva, fenogreco
duits
bockhornsklee, griechisches heu
hindi (india)
methi
indonesisch
kelabet
japans
 
vietnamees
 
chinees
 
kantonees
hu lu ban

RECEPTEN

BRONVERMELDING UPDATE AUGUSTUS 2016

Fenugreek | Wikipedia (EN) Fenugreek | Gernot Katzers's Spice pages Trigonella | Volkoomen, medisch herbarium Trigonella foenum graecum | Plants for a future Trigonella foenum graecum | FAO Grassland species Hibeh | G. Marks, Encyclopedia of Jewish food, 2010 John Wiley & sons New Yersey, ISBN 978-0-470-39130-3