Komkommer
Groente (Cucumis sativus)
KOMKOMMER
 
KOMKOMMERPLANT | CUCUMIS SATIVUS

DE KOMKOMMER

Niets vertrouwder dan de Hollandse tuinkomkommer (Cucumis sativus), lid van de familie van de komkommerachtigen (Cucurbitaceae).

Wat voor ons de 'gewone' komkommer is, is een vrucht met een voor komkommerachtigen gemiddeld dikke schil en een gemiddelde hoeveelheid zaad, en smaakt enigszins bitter. Sommige komkommersoorten hebben een dikke, zelfs taaie schil, sommige zijn bitter, andere juist zoet, en er zijn er met veel en met weinig zaad, eetbaar en oneetbaar zaad. De Perzische komkommer is een voorbeelden van een zoete(re) komkommer met een dunne schil, geschikt om als salade- of coctail-komkommer te gebruiken zonder ze te hoeven schillen. Sommige soorten worden bitterder naarmate ze rijper worden, en geler.

Naast de komkommersoorten met groen vruchtvlees zijn er met witte en gele. Zoals de Banglas F1, een Spaanse witte komkommer, waarvan gezegd wordt dat deze de smaak van de komkommer 'van vroeger' weer terug heeft gebracht. Vaak zijn witte komkommers variantan van groene komkommers, soms speciaal gekweekt, zoals voor de inmaak. Maar er zijn ook oude witte en gele rassen.

De komkommerplant is eenjarig, en aan iedere stengel kunnen wel tien vruchten groeien. De meeste komkommers hebben alleen vrouwelijke bloemen waar zonder bevruchting of bestuiving een vrucht uit groeit. Gele en witte komkommers hebben wel mannelijke en vrouwelijke bloemen.

Komkommers werden in ons land vroeger onder platglas geteeld, tegenwoordig vooral in verwarmde kassen, en daardoor het hele jaar verkrijgbaar. Een komkommer wordt geoogst wanneer hij 400-500 gram is, en donkergroen. Bij rijping wordt de kleur lichter.

VERKRIJGBAARHEID EN AANKOOP

'Hollandse' komkommers zijn te kust en te keur te koop. De meeste komkommers zijn verpakt in 'plastic' om uitdroging tijdens opslag en transport te beperken, uit kwalitatieve overwegingen, en om het gewichtsverlies na de pluk te reduceren. De verpakking is vaak van plantaardige oorsprong en heet composteerbaar te zijn. Voor de fabricage wordt vaak gebruik gemaakt van gentech maïs.

De meeste composteerbare plastic wordt overigens niet gecomposteerd, maar - als hij al bij de composteerbare afval zit - daar na tien dagen uitgehaald om alsnog verbrand te worden. Composteerbaar plastic kan niet gebruikt worden bij de plastic-recycling.

De plastic verpakking is misschien nuttig, maar geen wondermiddel. Wees er daarom attent op dat de komkommer stevig is, en niet verweekt. Let bij onverpakte komkommers vooral ook op verdroging. Wanneer een komkommer vocht verliest, verliest hij niet alleen water, hij wordt ook slap en minder knapperig en verliest daarbij ook smaak.

BEREIDING

Komkommers worden op tal van manieren gegeten. Op het Europese continent is het gebruikelijk komkommer rauw of ingelegd (pickles) te eten en in mindere mate gestoofd. Dat is een geliefde bereidingswijze in China, India, Indonesië, Maleisië, waar men van gegaarde komkommer houdt. In India worden komkommers vaak gebruikt in curries en chutneys.

In sommige gedeelten van Azië worden de komkommerzaden afzonderlijk gegeten en wordt de olie uit de zaden gebruikt voor het koken. In Zuidoost-Azië kookt men de jonge bladeren en scheuten mee.

BEWAREN

Komkommers zijn maximaal 2 weken te bewaren op een koele plaats (10-13°), dus niet in de koelkast en zeker niet in de diepvries. Komkommers worden snotterig van kou. Het verpakken van komkommer in folie voorkomt uitdroging, verwijder de (rest van d ) verpakking dus niet wanneer je maar een deel van een komkommer gebruikt.

OORSPRONG EN VERSPREIDING

Er is uitgebreid interessant onderzoek gedaan naar de oorsprong van de 'komkommer', zoals het onderzoek naar het voorkomen van de Cucumis (komkommer én meloen) in de Occident (het westen) in de periode 1300-1458.

De Cucumis sativus is afkomstig uit het Indiaas subcontinent. Van daar zijn komkommers zo'n 2000 jaar geleden oostwaarts naar China gebracht. Tot voor kort werd gedacht dat de komkommer rond die tijd of eerder ook in westelijke richting was gereisd en dat de oude Egyptenaren, Grieken, Romeinen en Joden er vertrouwd mee waren, maar dat gebeurde pas rond de 10e eeuw.

In de Materia Medica, het standaardwerk uit de eerste eeuw na Christus beschrijft de Romeinse arts onder keizer Nero, Dioscorides uitgebreid over wat sommigen interpreteren als de Cucurbita pepo: "The pulp of pépon is diuretic if eaten, but applied it alleviates inflammation of the eyes.". De plant als zodanig beschrijft hij echter niet.

De enige zekerheid is dat de komkommer in het huidige Italië zijn intrede deed ergens tussen 500 en 1300 na Christus. Syrische, Perzische en Byzantijns-Griekse bronnen suggereren de aanwezigheid van komkommers ten oosten en noord-oosten van de Middellandse Zee (het huidige Iran, Irak en Turkije) rond de 6e of 7e eeuw. In Spanje kende men de komkommer vermoedelijk al in het midden van de 9e eeuw, in Andalusië met zekerheid al in de tweede helft van de 10e eeuw. In Zuid-Italië was dat ruim een eeuw later het geval. Dit wijst op een verspreiding over land vanuit Perzië in Oost-en Noord-Europa voorafgaand aan de islamitische veroveringen. Een tweede daaropvolgende verspreiding in West-en Zuid-Europa, was waarschijnlijk via een maritieme route uit Perzië of het Indische subcontinent naar Andalusië.

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

De naam komkommer is ontleend aan het Franse concombre (13e eeuw) en het nog vroegere Franse komkobre (12e eeuw). Het Spaanse pepino is ontleend aan het Griekse pépon dat ook werd gebruikt in de Materia Medica uit de eerste eeuw na Christus.

VERTALING KOMKOMMER

engels
cucumber
frans
concombre
italiaans
cetriolo
spaans
pepino
chinees
huang gua 黄瓜
kantonees
wong gwa
 

PRODUCTIE EN EXPORT

Nederland is een belangrijk komkommer-poducerend land. De teelt vindt voor een belangrijk deel geconditioneerd, d.w.z. in kassen plaats. Anders is dat in Spanje, een geducht concurrent op de Europese markt, waar veel open teelt plaats vindt.

Nederland produceert 1 procent van de wereldproductie van komkommers, een percentage dat schril af steekt tegen de 63% van China en zelfs de 4% van producent nummer twee, Turkije.

Met Mexico en Turkije op de hielen is Nederland de belangrijkste exporteur. Dat ondanks de prijsstelling, de Nederlandse komkommer is bijna twee maal zo duur als de Turkse Perzische komkommer.

GEZONDHEIDSASPECTEN

VOEDINGSSTOFFEN - GEZONDHEIDSRISICO'S

Geen betrouwbare of volledige informatie beschikbaar.

SAMENSTELLING PER 100 GRAM
RAUW PRODUCT MET SCHIL

15
kcal
( 62,8 kJoule)
0,7
gram
eiwitten
3,6
gram
koolhydraten
1,7
gram
waarvan suikers
0,1
gram
vet
5
mg
omega-3
28
mg
omega-6
VITAMINES
35
µg
vitamine A
(4% ADH)
0,1
mg
nicotinezuur
(1% ADH)
7
µg
vitamine B9
(4% ADH)
2,8
mg
vitamine C
(4% ADH)
16,4
µg
vitamine K
(22% ADH)
MINERALEN
16
mg
calcium
0,3
mg
ijzer
147
mg
kalium
13
mg
magnesium
0,1
mg
mangaan
2
mg
natrium
24
mg
fosfor
0,3
µg
selenium
0,2
mg
zink
 

BRONVERMELDING UPDATE AUGUSTUS 2016

Plant database | The plantlist, Royal Botanic Gardens, Kew and Missouri Botanical Garden Cucumber, nutritionfacts (voedingswaarde) | Nutritiondata.self.com Cucumber (Cucumis vasitus) | Wikipedia (EN) Cetriolo (Cucumis vasitus) | Summa gallicana Etymologiebank komkommer | Etymologiebank.nl (M. Philippa, Etymologisch Woordenboek van het Nederlands) A cook's guide to Chinese vegetables, Martha Dalen, 1992 ISBN 0 948500 09 3 Medieval herbal iconography and lexicography of Cucumis in the Occident, 1300-1458 Harry S. Paris e.a. in Annals of botany sept 2011 108(3) pp471-484, PMCID:PMC3158695 White heirloom cucumbers | In tune with nature Nieuwe witte komkommer uit Almeria | AGF.nl Die verpakking . . . moet dat nou echt? | De laatste meter, het einde in logistiek Het uitdrogen van een komkommer | Agrosensi