Balsamina
Bittermeloen (Momordica)
Balsamina
 
BALSAMINA | MOMORDICA BALSAMINA
 

BALSAMINA

De balsamina of zuidelijke balsempeer is een bittermeloen uit Afrika, die ook wel de Afrikaanse komkommer wordt genoemd. Het is een lid van de komkommerfamilie.

De bittere, eivormige vrucht wordt ondanks zijn reputatie zeer giftig te zijn, in veel landen gegeten. Onrijp, net als de komkommer en de 'gewone' balsempeer. Ook de bladeren worden gegeten. De Momordica balsamina is één van de 59 plantensoorten van de Momordica, een geslacht van kruipende en klimmende planten waarvan er slechts enkele in cultuur zijn gebracht als voedsel.

De balsamina is een eenjarige plant, een tot wel 5 meter lange kruipende of klimmende plant met dicht behaarde stengels. De diep gelobde bladeren lijken op wijnbladeren en zijn licht behaard. De solitaire bloemen zijn wit tot lichtgeel. Al kort na de bloei vormt de plant vruchten. De vrucht rijpt helder oranje, als de kleur van een sinaasappel. Kenmerkend zijn de ribben overlangs en de wrattige schil van de vrucht.

De vrucht van de basamina is helder oranje, en bevat een tiental zaden, die hij vrij geeft door in drie flappen open te klappen. De zaden zijn omhuld met vuurrood, kleverig vruchtvlees. De vrucht is zo'n vijf centimeter lang en bevat veel en bittere zaden. De bitterheid wordt vooral veroorzaakt door een cucurbitacine-achtige alkaloIïde, momordicine en een aantal triterpene glycosiden en saponinen, een zeepachtige stof, die in Nigeria benut wordt door de bladeren te gebruiken om de handen mee te wassen.

GEBRUIK

De balsamina wordt alleen onrijp gegeten. Rijp zou hij zelfs giftig zijn, zorgt in ieder geval voor klachten als diarree. De schil van de balsamina is niet eetbaar, evenmin als de zaden.

Halveer de vrucht en verwijder de kern met de zaden. Snijd de vruchthelften daarna in dunne plakken, en bestrooi deze royaal met zout. Spoel ze af, en kook ze daarna een kwartier in ruim, gezouten water.

De bladeren zouden als spinazie bereid worden, in Afrika gecombineerd met pinda's..

VERKRIJGBAARHEID

De balsempeer is vrij algemeen verkrijgbaar, zowel in winkels die gespecialiseerd zijn in Aziatisch als in Caribisch voedsel. De Indiase balsempeer is in de regel kleiner en donkerder van kleur dan de Chinese, en is grilliger.

OORSPRONG EN VERSPREIDING

De balsamina komt van origine uit de drogere delen van de savannes in Afrika, op open plekken in de bossen en zandgronden, zoals drooggevallen rivierbeddingen. Hij wordt op veel plaatsen verbouwd, maar alleen op kleine schaal.

De groeigebieden van de balsamina bevinden zich in Afrika de ten zuiden van de Sahara, maar alleen op het vaste land, Yemen, India en Australië. Hij komt in Afrika voor in gebieden waar ook de balsempeer (Momordica charantia) groeit. Omdat de planten vaak met elkaar verward worden, worden dezelfde namen vaak voor beide planten (en vruchten) gebruikt. De vrucht wordt in maar enkele landen gegeten: Kameroen, Soedan en Zuid-Afrika. In Senegal worden de bladeren als voer aan het vee gegeven.

De plant zou in de 16e eeuw in Europa geïntroduceerd zijn, niet om als voedsel te dienen, maar als medicijn, met name voor wondbehandeling.

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

De geslachtnaam Momordica is afgeleid van het Latijn mordere, wat bijten betekent. Dat zou te maken hebben met het uiterlijk van de zaden, die de schijn wekken dat er op gekauwd is. Voor wat het waard is. De soortnaam zou afgeleid kunnen zijn van 'arancia', het Italiaanse woord voor sinaasappel, vanwege de oranje kleur van de rijpe vrucht.

Deze heeft wereldwijd talloze populaire benamingen, waaronder onderstaande. In Suriname wordt de vrucht sopropo genoemd.

VERTALING BALSAMINA

engels
southern balsam pear
frans
courgette africaine

VERTALING IN AFRIKAANSE TALEN

bassa
 
bini
 
haussa
daddagu, garafuni
ibibio
 
igbo
akban ndene
itsekeri
 
urbobo
 
wolof
m-barböf
yoruba
ejìnrin
zuid-afrikaans
laloentjie
 

GEZONDHEIDSASPECTEN

VOEDINGSSTOFFEN - GEZONDHEIDSRISICO'S

De balsempeer bis rijk aan voedingsstoffen, vezels, vitaminen en mineralen. De vrucht zit bovendien boordeviol anti-oxydanten, de bittere smaak veroorzakend: fenolen, flavonoïden, isoflavonen, terpenen en glucosinolaten. Hij dankt zijn naam aan de lichte balsemgeur.

Uitgebreid onderzoek in India naar de traditionele medicinale toepassing van de balsempeer, heeft aangetoond dat de vrucht bij draagt aan het verlagen van de bloedsuikerspiegel van diabetespatiënten.

SAMENSTELLING PER 100 GRAM
RAUW PRODUCT

Volgens T.H. Arnold, M.J. Wells en A.S. Wehmeyer, 1985.

2,0
gram
eiwitten
5,1
gram
koolhydraten
1,8
gram
vezels
0,1
gram
vet
VITAMINES
0,1
mg
vitamine B2
(10,0% ADH)
0,5
mg
vitamine C
(0,6% ADH)
MINERALEN
35,9
mg
calcium
2,6
mg
ijzer
41,2
mg
magnesium
35,8
mg
fosfor
1,0
mg
zink

BRONVERMELDING UPDATE SEPTEMBER 2017

Momordica balsamina | Useful tropical plants Momordica balsamina | Prot4U Momordica balsamina | Flora of Zimbabwe Momordica balsamina | JSTOR Global plants Momordica genus in Asia | L.K. baharathi and K. Joseph John, Momordica genus in Asia, 2013 Springer, India ISBN 978-81-322-1031-3 Momordica balsamina | Sanbi, PlantZAfrica