Brassica
kolengeslacht (Brassicaceae)
KOLEN EN RAPEN
DE BRASSICA-SOORTEN
BRASSICA RAPA - RAAPZAAD

HET GESLACHT BRASSICA

Het koolgeslacht (Brassica) maakt deel uit van de uitgebreide Kruisbloemfamilie(Brassicaceae) en omvat 39 plantensoorten, die omwille van het blad, de steel, de wortel, de bloemen of de zaden geteeld worden voor zowel culinair als industrieel gebruik.

Bij kool maak je in eerste instantie de voorstelling van een sluitkool, zoals witte kool, maar Brassica omvat veel meer typen kolen dan alleen sluitkolen. De plant waaruit de kool ontstaan is, was sowieso al geen sluitkool, maar een verzameling losse blaadjes. De ondersoort Acephala (Brassica oleracea convar. acephala) waartoe boerenkool en zwartkool (cavolo nero)  horen, komt daar het dichtst bij.

De eerste koolblaadjes ooit zullen zonder twijfel taai zijn geweest. Men moest het daar maar mee doen. Omdat de jonge blaadjes van deze eerste kolen het smakelijkst waren, aten mens en dier vooral deze. Daardoor evolueerde de plant naar een plantensoort met meer jonge blaadjes. Daaruit ontstonden de huidige sluitkolen.

Dit was niet de enige evolutie-lijn. Langs een andere lijn vormden zich kolen met een dikkere stengel, met een eetbare wortel of smakelijke bloemen. Met de ontwikkeling van de sluitkolen erbij vier ontwikkelings-richtingen die hebben geleid tot de vorming van koolsoorten als rode kool (sluitkool), koolrabi (steel), koolraap (wortel) en bloemkool (de onvolgroeide bloem).

Op deze site beschrijven we de volgende Brassica-soorten:

In het tabblad rechtsboven hebben we de koolsoorten uit dit geslacht voor u op een rijtje gezet met de afbeelding er naast.

OORSPRONG EN VERSPREIDING

Kool is mede door zijn snelle groei een volksgroente geworden, die in alle werelddelen geteeld en gegeten wordt. De oorsprong is van de kolen is niet zeker, noch wat de eerste kool zou zijn geweest, noch waar zijn oorsprong heeft gelegen en waar de plant voor het eerst gecultiveerd werd. Dat zou in Turkije kunnen zijn geweest, zo'n 4.800 jaar geleden, maar het zouden ook de Kelten geweest kunnen zijn. Volgens veel bronnen is de Brassica maritima de oerkool waaruit de ontwikkeling van de kolen plaats heeft gevonden. Maar ook die stelling wordt in twijfel getrokken.

Hoe dan ook, bekend is dat kool al sedert de 4e eeuw na Christus een belangrijke volksgroente in China is, in Griekse geschriften uit 600 voor Christus over het eten van kool is geschreven - vermoedelijk primitieve bloemkool of broccoli - , en ook de Romeinen kool kenden. Vanaf de middeleeuwen werd kool in heel Europa gemeengoed.

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

Brassica stamt af van het Griekse prasikã, wat 'groente bij uitnemendheid' betekent.

GEZONDHEIDSASPECTEN (VOEDINGSSTOFFEN, GEZONDHEIDSRISICO'S)

Kool heeft een hoog vitamine C gehalte en bevat veel actieve chemicaliën, zogenaamde phytochemicaliën, glucosinolaten, net als veel kolen. Glucosinolaten geven mosterd, mierikswortel en kool (spruitjes) de typerend bittere smaak. Rode kool en broccoli zijn de absolute toppers wanneer het gaat om glucosinolaten. De hoeveelheden glucosinolaten verschillen per koolsoort, maar kunnen ook voor verschillende rassen sterk verschillen. De concentratie glucosinolaten tussen het ene en het andere broccoliras kan een factor dertig variëren.

Glucosinolaten lossen op in water. Hoe meer kookwater je weggooit, des te minder houd je er over. Daarbij breken glucosinolaten af door verhitting. Hoe langer je dus kookt, des te minder glucosinolaten houd je over. Stomen en roerbakken leidt tot geen noemenswaardig verlies aan phytochemicaliën.

De kant–en-klare kool in plastic zakjes, blik of glas bevat daarom bitter weinig van deze goede stoffen. Ook in zuurkool zijn glucosinolaten grotendeels afwezig. Het zout waarmee zuurkool wordt behandeld heeft de cellen laten leeglopen, waardoor de glucosinolaten zijn weggelekt. Voorgesneden kool scoort daarentegen redelijk: het snijden van kool doet de gehalten aan glucosinolaten na een paar dagen juist stijgen.

BRONVERMELDING UPDATE AUGUSTUS 2016

Brassica | Wikipedia (EN) Brassica | The multinational Brassica genome project Gezondheid brassica | Resource, LUW