Wilde cichorei
Groente (Cichorium)
WILDE CICHOREI
 
CICORIA SELVATICA | CICHORIUM INTYBUS

WILDE CICHOREI

Wilde cichorei (Cichorium intybus) is een plant die vrij algemeen in het wild voorkomt, maar ook wordt verbouwd, zoals in ons land voor de productie van inule. In Italië is 'wilde' cichorei een veel gebruikte groente.

In enkele landen wordt het blad van de wilde cichorei gegeten, in ons deel van Europa hoofdzakelijk de 'uytspruytselen' (jongebladeren) van bleek-geteelde lof (Cichorium intybus var foliosum). Tot de gecultiveerde soorten behoren daarnaast de radicchio en de puntarelle.

De wilde cichorei is een tweejarige 30-120 cm hoge plant, met sterk vertakte stengels. De plant heeft een penwortel. De bladeren doen denken aan die van de paardenbloem. Ze groeien in rozetvorm, ze zijn geveerd en sterk ingesneden. De donkergroene stengels van de wilde cichorei zijn ruw behaard.

De plant begint te bloeien wanneer de zomerdagen op hun langst zijn. De bloei duurt tot en met oktober. De bloemetjes zijn 2-3 cm in doorsnede en vormen met elkaar een blauw scherm, althans wanneer ze open staan. Ze sluiten in de namiddag.

VERKRIJGBAARHEID EN GEBRUIK

De bladeren van de plant worden als groente gebruikt. Van de wortelcichorei (Cichorium intybus var. sativum) wordt inuline, een suikervervanger, geproduceerd. De wortels bevatten 19% inuline.

BEWAREN

In een papieren zak in de koelkast, ongeveer een week, op een koele plek (12-15°) is cichoreiblad enkele dagen houdbaar.

DE BEREIDING

De blaadjes zijn behoorlijk bitter, en zijn geliefd in de Italiaanse keuken, onder andere in het noordelijke Ligurië en het zuidelijke Apulië. Volgens de klassieke Italiaanse (Roemeinse) methode wordt bittere cichorei gekookt met knoflook en garum of een pasta van ansovis. Beroemd is de combinatie van de op die manier bereide cichorei met een puree van witte bonen, in een gerecht dat Fave e Cicorie Selvatiche heet. De blaadjes worden met andere bladgroenten verwerkt in preboggion dat als vulling wordt gebruikt in ravioli, frittata en minestrone.

In Albanië worden de bladeren in börek verwerkt.

CICHOREI ALS SUROGAATKOFIE

De wortels van de cichorei worden sinds de 17e eeuw geroosterd als vervanger (surrogaat) van koffie gebruikt. In tijden van schaarste werd ook in ons land geroosterde cichorei gebruikt om zuivere koffie te verdunnen. Dat gebeurde tot in de 19e eeuw in meer dan honderd fabrieken in het hele land.

In de Tweede wereldoorlog brengen diverse fabrikanten opnieuw een surrogaatkoffie op de markt, waaronder Douwe Egberts (Fama), Van Nelle (Pitto) en Ten Have (DAR). Met echte koffie 'op de bon' was deze surrogaatkofffie zeer welkom, al smaakte deze verschrikkelijk.

Het surrogaat bestond merendeels uit gerst, gemengd met bonen, cichorei, eikels en tulpenbollen. Dit net als koffie geroosterde product mengde je met echte koffie (2 delen op 1 deel koffie). Surrogaatkofie is nog tot in de jaren zestig van de vorige eeuw geproduceerd. Pee-koffie is altijd te koop gebleven.

In 2016 is opnieuw een Nederlands surrogaatkoffie op de markt gebracht. Deze Chikko 'not coffee' is er in twee versies, van geroosterde spelt en van geroosterde cichorei. De prijs van laatsgenoemde liegt er niet om: € 5,49 voor 150 gram. De speltkoffie is (iets) goedkoper.

OORSPRONG EN VERSPREIDING

Cichorei was bekend bij de Oude Grieken en de Romeinen, maar werd hier pas 'mode' in de 16e eeuw, toen in de Zuidelijke Nederlanden voor het eerst werd geëxperimenteerd met het bleken van de groente om de bitterheid weg te telen.

De oorsprong van de wilde cichorei is onbekend, maar de plant komt van oudsher voor in grote delen van Europa, het westelijk deel van Azië en het noordwesten van Afrika.

Wilde cichorei is opgenomen in de Capitulare de villis, waarin het 'intubas' wordt genoemd. De Capitulare de villis is een verordening uit het begin van de 9e eeuw, waarin Karel de Grote voor schrijft hoe de keizerlijke landgoederen moeten worden ingericht, gebruikt en beheerd.

Wilde cichorei komt vaak voor op ruigteplekken en op braakliggende kalkrijke grond, maar vooral in bermen van wegen. Daaraan dankt hij zijn bijnaam 'wegenwachter'. In Limburg vind je de plant ook aan de randen van akkers.

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

De Nederlandse benaming volgt de botanische benaming cichorei. Naast de ingeburgerde benaming 'wegenwachter' wordt ook de Friese benaming Wylde s√Ľkerei opgetekend.

VERTALING WILDE CICHOREI

engels
common chicory, blue daisy
frans
chicorée sauvage
italiaans
cicoria selvatica, ~ verde
spaans
escarola
duits
gemeine wegwarte
arabisch
 
turks
 
hindi (india)
 
indonesisch
 
vietnamees
 
japans
 
chinees
 
 

GEZONDHEIDSASPECTEN

VOEDINGSSTOFFEN - GEZONDHEIDSRISICO'S

SAMENSTELLING PER 100 GRAM
RAUW PRODUCT

10,0
kcal
(41,9 kJoule)
1,4
gram
eiwitten
0,7
gram
koolhydraten
0,7
gram
waarvan suikers
0,2
gram
vet
VITAMINES
72,0
µg
vitamine A
(10% ADH)
0,2
mg
vitamine B2
(10,0% ADH)
0,3
mg
nicotinezuur (B3)
(1,9% ADH)
17,0
mg
vitamine C
(21,3% ADH)
MINERALEN
74,0
mg
calcium
0,7
mg
ijzer
31,0
mg
fosfor

BRONVERMELDING UPDATE OKTOBER 2017

Cichorium intybus | Wikipedia (IT/EN/FR/DU) Wilde cichorei | Flora van Nederland