Zeekraal
Groente (Salicornia)
ZEEKRAAL
 
ZEEKRAAL | SALICORNIA
BOVEN: KORTARIGE, EN ONDER: LANGARIGE ZEEKRAAL

ZEEKRAAL

Zeekraal is een succulent die voor komt in zilte gebieden, zoals onze kwelders. Er zijn drie soorten zeekraal aan de Belgisch-Nederlandse kust, waarvan de Salicornia europaeae of kortarige zeekraal en de tetraploïde Salicornia procumbens of langarige zeekraal, het meest algemeen zijn, en gegeten worden.

De zeekralen behoren tot de botanische familie van de amaranten (Amaranthaceaea) welke naast deze zeekralen nog andere zouttolerante planten omvat, geen van alle eetbaar.

De zeekralen vormen een onderfamilie, de Salicornioideae, welke wereldwijd 90 soorten kent, waaronder een 25-tal in het geslacht Saliocornia, de zeekraal. Van alle bloeiende planten is de zeekraal het best in staat in een zeer zout milieu te gedijen. Het is een pioniersoort.

Zij leven van nature in onze omgeving in soorten-arme gemeenschappen, de kortarige zeekraal vooral op laagschorren en karrensporen, waar soms lange tijd plasjes zout water staan, afgewisseld door periodes met zoet water. De langarige zeekraal leeft net boven de hoogwaterlijn, op de overgang van slik naar laagschor. Deze laatste gedijt beter bij repeterende verandering (getijden), zoals de kortarige zeekraal bij wisselende omstandigheden.

Zeekralen hebben een verhoute stam, die vertakt is. Hij groeit niet per definitie rechtop, en wanneer hij dat doet, zal hij nauwelijks een halve meter hoog worden. Zijn stengels zijn groen en vlezig en zijn ook groene bladeren zijn tot schubben gereduceerd. Zeekralen bloeien van juni tot september. De tweeslachtige bloempjes zijn op het eerste gezicht nauwelijks van de blaadjes te onderscheiden. Zeekraal ontwikkelt vruchtjes met één zaad (nootjes).

In de herfst kleur de zeekraal, de kortarige vuurrood, de langarige geel tot bruin. Daarbij komen ook de zaden vrij. In de herfst zie je ze in het water drijven. Ze kunnen daar vijf jaar overleven, in afwachting van zoet water, zoals regenwater) waarin ze kunnen kiemen.

vanaf het moment dat de plant in zoet water is ontkiemd, vertrouwt hij op zout water. Een plant met die eigenschap wordt een obligate halofiet genoemd. Wanneer de omstandigheden té zout zijn, overleeft ook de zeekraal dat niet. Onder onvoldoende zoute omstandigheden stagneert de groei.

De blaadjes zijn met de stengel vergoeid, en staan in paren tegen over elkaar. Ze zijn kort en dik, gebouwd om zo min mogelijk water te verdampen. De plant kan daardoor net als andere vetplanten vocht vast houden, wat essentieel is om het zoute water zelf te kunnen verdunnen. Met behulp van de zout-ionen neemt de zeekraal puur water op, en voorkomt zo een te hoge concentratie zout in de plantencellen. Die zou voor de plant zijn dood betekenen, zoals bij eenjarige zeekralen aan het einde van hun levenscyclus.

De wortels zijn omgeven door een zuurstoflaagje dat als een filter functioneert en de plant beschermt tegen de opname van schadelijke metalen en te veel zout. Wanneer de plant desondanks teveel zout opneemt, wordt deze door de onderste bladeren opgenomen, die af zullen sterven. Ze kleuren dan rood of geel.

VERKRIJGBAARHEID

Zeekraal is sinds er ook geteelde zeekraal uit Mexico wordt ingevoerd, het hele jaar door verkrijgbaar. Het Nederlandse zeekraalseizoen loopt van mei tot september. Dan mag het ook van de wilde planten gesneden worden op de schorren van Zeeland en op Texel gesneden worden. Op het oogsten van zeekraal uit het wild is de natuurbeschermingswet van toepassing. In Zeeland is de provincie het bevoegd gezag in dezen. De wildpluk is beperkt tot 1 kilogram per dag per persoon.

De zeekraal in de winkel is vaak niet van Nederlandse zilte oorsprong, maar afkomstig uit Nederlandse kassen, uit Franse semi-wildpluk of uit kwekerijen in Israë of Mexico.

De belangrijkste zeekraalgebieden in Frankrijk gebieden zijn La baie de Somme, La vendée en Bretagne. In Charente maritime wordt sinds 2012 de eerste en enige biologische zeekraal verbouwd.

De Mexicaanse zeekraal is wat grover dan de Europese zeekralen en bovendien zouttoleranter. De teelt van deze Salicornia bigelovii vindt plaats in het noordwesten van Mexico (Baja Califormia) op verzilte landbouwgrond. Vanuit het estuarium voor de kust wordt oceaanwater voor de 'dip irrigation' gebruikt. De Mexicaanse teelt is biologisch en kent een seizoen van september tot juni, maar is ook buyiten dit seizoen verkrijgbaar. De Mexicaanse zeekraal is zeer knapperig.

En Japanse zeekraal ? Deze is wel een verwant van de Salicornia's, maar geen zeekraal. Hij maakt deel uit van een ander Amarantengeslacht, de Salsola, en wordt in het Nederlands loogkruid genoemd.

AANKOOP EN GEBRUIK

Van zeekraal worden alleen de dunne uitlopers gegeten. Deze hebben een zacht-zilte smaak en een zachte bite, en worden rauw of geblancheerd gegeten, in of als een salade of als bijgerecht. Snijd eventuele verhoute delen weg, deze zijn niet eetbaar.

Spoel de zeekraal snel onder stromend water. Door het verschil in osmotische druk wordt het zoutgehalte in de zeekraal minder. Zodra er komt geen schuim meer af, is de kraal geschikt voor consumptie.

Overdrijf niet, en laat de kraal nooit en te nimmer in een bak met (kraan)water staan. Daarmee breng je de karakteristieke smaak van zeekraal om zeep.

BEWAREN

Mits in de koelkast bewaard, is zeekraal een week houdbaar.

KWALITEITSSYSTEEM

Sinds enige tijd wordt op zeekraal op initiatief van de Zilte Kenniskring een kwaliteitssysteem toegepast, waarin partijen worden ingedeeld in klassen A t/m C, waarbij A de hoogste kwaliteit is. Deze criteria zijn niet verbindend, waardoor zeekraal op het schap wisselend van kwaliteit kan zijn. Ervaar zelf de subtiele verschillen tussen wilde zeekraal en geteelde zeekraal, die soms vezeliger is.

OORSPRONG EN VERSPREIDING

De zeekraal is een pionierplant die van oudsher in het Nederlandse en Duitse Waddengebied voor komt, maar ook daar buiten. Alleen de soorten die in de gematigde zone van het noordelijk halfrond groeien, worden gegeten.

De zeekralen waren er al in het Late eoceen, zo'n 28 tot 38 miljoen jaar geleden. Het geslacht Salcornia waartoe de eetbare zeekralen horen heeft een verspreidingsgebied strekt zich uit over het hele Euraziatisch continent, waar hun oorsprong ligt, van de Europese kusten tot aan Japan en Korea. Op het Zuid-Amerikaanse en Austraische continent komt hij niet voor. Zijn natuurlijke habitat is zout getijdewater, met een voorkeur voor slik

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

In de (sub)familienaam en geslachtsnaam zijn de Latijnse woorden 'sal', dat zout betekent en 'cornu', hoorn, samengevoegd tot planten met hoornige takken. De meest voor komende Nederlandse benaming is zeekraal, maar ook zouterik, krabbekruid of zeegrabbe. Kortarige zeekraal wordt ook wel hanepoot genoemd.

In Engeland is het één van de planten die 'samphire' wordt genoemd, een merkwaardige verbastering van het Franse 'herbe de Saint-Pierre'.

 

VERTALING ZEEKRAAL

engels
common glassworth
frans
salicorne, haricot de mer
italiaans
salicornia
spaans
salicornia
duits
queller

DUURZAAMHEID

Zeekralen groeien in associaties, een begrip uit de vegetatiekunde voor een min of meer constant samengestelde plantengemeenschap. Zeekraal groeit vaak samen met Engels slijkgras (Spartina anglica) en vormt daarmee aaneengesloten zones, die een aangrijpingspunt zijn voor verlanding (verslibbing).

In ons land komen de kortarige zeekraal op binnendijkse zilte grond voor, en de langarige in het slik. Daar wordt hij verdrongen door het Engelse slijkgras, dat er in de 20e eeuw is ingeplant als slikvanger, om de kwelders sneller te doen aangroeien. Slijkgras wordt inmiddels in veel landen als invasief beschouwd. Heeft in ons land de van nature aanwezige Klein slijkgras (Spartina maritima) vrijwel geheel verdrongen.

Bovenstaande foto van Bas Kers geeft een goede indruk van het gezamenlijk voorkomen van de associaties van langarige zeekraal en van Engels slijkgras, Salicornietum dolichostachyae respectievelijk Spartinetum townsendii, op Rottummerplaat.

De zeekraal is een gewild product aan het worden. Ter bescherming van de soort en de habitat is het snijden aan banden gelegd, is het aantal locaties waar gesneden mag worden beperkt, de periode waarin en de kwantiteit. In Frankrijk wordt zeekraal op grote schaal 'in het wild' gesneden, dankzij een ruimhartiger regelgeving. In het wild staat hier tussen aanhalingstekens, omdat de teelt, bijvoorbeeld in Bretagne, semi-wild is.

De zilte teelt, ook die van zeekraal, is de toekomst voor gebieden op veel plaatsen in de wereld waar verzilting thans een groot probleem is. In ons land wordt op grote schaal geëxperimenteerd met de commerciële teelt in een minder zilte omgeving dan de natuurlijke habitat.

Om de zeekraal toch die kenmerkende zilte smaak te geven, wordt het land met zout water bevloeid, waarmee het zilte milieu op peil gehouden wordt en ander onkruid wordt bestreden. Deze techniek wordt in de Mexicaanse Baja California toegepast in de vorm van 'drip irrigation' met nabij oceaanwater.

GEZONDHEIDSASPECTEN

VOEDINGSSTOFFEN - GEZONDHEIDSRISICO'S

Zeekraal neemt de voedingsstoffen uit de zee en het zilte klei direct en volledig op en is daardoor rijk aan mineralen, inclusief lood en jodium, die beide niet in het overzicht staan.

SAMENSTELLING PER 100 GRAM
RAUW PRODUCT

45
kcal
(188,4 kJoule)
3,1
gram
eiwitten
9,1
gram
koolhydraten
0,6
gram
waarvan suikers
0,5
gram
vezels
0,7
gram
vet
0,1
gram
verzadigd
0,1
gram
enkelvoudig onverzadigd
0,2
gram
meervoudig onverzadigd
VITAMINES
3
mg
vitamine C
(3,8% ADH)
MINERALEN
150
mg
calcium
0,3
mg
koper
2,2
mg
ijzer
50
mg
kalium
110
mg
magnesium
870
mg
natrium
80
mg
fosfor

BRONVERMELDING UPDATE AUGUSTUS 2016

Europäische Queller | Wikipedia (DU/NL/EN/FR) Zeekraal | Waterwereld Zeekraal | Ecomare Zeekraal | Wilde planten in Nederland en België Mexicaanse zeekraal | Zeekraalwijzer Associaties van kraal | Flora van Nederland Haricot de Marais | La Charente-maritime Engels slijkgras | Ecomare Spartina anglica | IUCN Global invasive species database Spartina maritima | L. Sparrius e.a., Rode lijst vaatplanten 2012 (basisrapport), Floron Nijmegen