Ajefowo
Groenten (Celosia)
ajẹfọ́wo
 
ZILVEREN SPINAZIE | CELOSIA TRIGYNA

Ajẹfọ́wo (ZILVEREN SPINAZIE)

Ajẹfọ́wo (Celosia trigyna) is een plant die in grote delen van Afrika en in Saoedi Arabië als onkruid voorkomt, en slechts sporadisch als bladgroente wordt verbouwd. Voor zover bekend is er geen Nederlandse benaming, vandaar een letterlijke vertaling van de Engelse term.

De Trigyna is net als de Spicata (Lagos spinazie) een warmteminnende plant en groeit in vochtige gebieden met een dagtemperatuur van 25-30° en nachten die warmer zijn dan 15°). Ze groeien tot op 2.000 meter hoogte. Wanneer de temperatuur terug loopt, remt dat de groei, zoals op de savanne. gebeurt.

De plant wordt vaak verward met andere Celosiasoorten, zoals de in Afrika verspreid voor komende Celosia globosa, Celosia isertii, Celosia leptostachya en Celosia pseudovirgita, die in dat geval ook gegeten worden.

De Trigyna is een vlotte groeier in tegenstelling tot de Spicata, ontkiemt na 4 tot 5 dagen, en groeit uit tot een plant van 80 tot 120 cm. De zaden zijn rijp na 90-120 dagen. De stengel van de plant, de plant is niet altijd vertakt, is licht behaard, net als de onderkant van de bladeren. Ze dragen stekels, net als de Celosia spinosus.

De Trigyna bloeit van maart tot juli. De bloeiwijze is a-typisch voor de Celosia, een tak waaraan kleine bloempjes verspreid voor komen, geen hanekam of pluim, en ook geen aar. De bloemen zijn tweeslachtig, en ontwikkelen zich tot eivormige vruchtjes van 2-3 mm lang. Ieder vruchtje bevat één zwart, glanzend zaadje dat nauwelijks 1 mm groot is. Het duizendtalgewicht is 0,3 gram.

De zaadvorming vindt van onder naar boven plaats, waardoor de onderste zaden de krachtigste zijn. Wanneer een zaadje rijp is, barst de vrucht open en valt het zaad op de grond, waar het volgende regenseizoen af wacht.

Het Trigynablad wordt vanaf de achtste week geoogst, voor een deel door hele planten te rooien en andere planten de ruimte te geven, gedeeltelijk door gedurende 2maanden steeds de jong gevormde bladeren te plukken. De bladeren worden niet meer geoogst wanneer de plant in bloei treedt, dan zijn de bladeren te vezelig voor consumptie.

VERKRIJGBAARHEID EN AANKOOP

Voor zo ver bekend wordt het blad van de zilveren spinazie in ons land niet als groente verhandeld.

BEWAREN

De bladeren blijven niet lang goed. Wanneer de plant met wortel en al wordt gerooid, kan deze op water enkele dagen goed gehouden worden, In de koelkast, verpakt in een vochtige doek of gesloten plastic zak of container is Lagos spinazie zeker vier dagen houdbaar. Voorkom uitdroging, en eet de bladeren zo vers mogelijk.

GEBRUIK EN BEREIDING

De jonge bladeren worden als groente gegeten. De smaak is licht bitter zoals bij veel bladgroenten, en de bereidingswijze als van spinazie. Door de bladeren kort te koken worden de vezels zacht en neemt het oxaal- en nitraatgehalte in de bladeren af.

BEREIDINGSTIJDEN (KOOKTIJDEN) ZILVEREN SPINAZIE
smoren
5-10 minuten
koken
5-10 minuten
roerbakken
3-5 minuten
stomen
10-12 minuten
 

OORSPRONG EN VERSPREIDING

De Celosia trigyna is de meest verbreide Celosia in tropisch en subtropisch Afrika, komt eigenlijk alleen niet voor in de landen aan de Middellandse zee. Het is een traditionele groente in West-Afrika, waar het in het Yoruba (Nigeria) aje fo wo wordt genoemd.

Buiten Afrika groeit de plant ook in Zuid-oost Azië, inder meer in Indonesië en India, de vermoedelijke oorsprong van de hanekam als sierplant en medicinale plant.

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

De botanische naam Celosia is afgeleid van het Griekse keleos, dat 'vlam' betekent, en doelt op de vorm van de bloeiwijze. De algemene benaming in Afrika is shoko, of zoals hij in het Yoruba (Nigeria) wordt genoemd ajẹfọ́wo .

GEZONDHEIDSASPECTEN

VOEDINGSSTOFFEN - GEZONDHEIDSRISICO'S

Zilveren spinazie is zeer rijk aan vitaminen A en C en bevat veel ijzer en calcium, net als amaranth. Het blad bevat zoals echte spinazie (Spinacia olecarea) oxaalzuur, in een iets geringer dosering dan echte spinazie is (gemiddeld 300 milligram per 100 gram ten opzichte van 400 milligram en meer per 100 gram in spinazie).

Jonge bladeren hebben een lager oxaalzuurgehalte dan oudere bladeren (2,65% ten opzichte van 3,25%). Hoe ouder het blad overigens, hoe hoger het eiwitgehalte (de tabel bevat de gemiddelde waarde).

Amaranten hebben de eigenschap veel nitraat op te nemen en in de bladeren op te slaan, vooral tijdens de overgangen tussen droge en natte perioden. Vermijd daarom het eten van spinazie-achtigen van met kunstmest bemest land, en eet bij voorkeur de bladeren van wilde planten of biologisch geteelde amarant.

De zaden zijn in beginsel eetbaar, maar zo klein, dat ze het spijsverteringskanaal zullen passeren zonder verteerd te zijn. De voedingswaarde is daardoor nihil. Bovendien vormen ze een plakkerige brij, die niet aangenaam eet.

SAMENSTELLING PER 100 GRAM
RAUW PRODUCT

33
kcal
(138,2 kJoule)
2,7
gram
eiwitten
6,4
gram
koolhydraten
1,4
gram
vezels
0,4
gram
vet
VITAMINES
1,9
µg
vitamine A
(0,2% ADH)
10
mg
vitamine C
(12,5% ADH)
MINERALEN
154
mg
calcium
5
mg
ijzer
32
mg
fosfor

BRONVERMELDING UPDATE AUGUSTUS 2016

Celosia argentea | O.A Denton, National Horticultural Research Institute, P.M.B. 5432, Idi-Ishin, Ibadan, Nigeria via Prota4U, Plant resources of Tropical Africa, Wageningen Celosia | Lost crops of Africa vol II Vegetables, National research center of the National academies, 2006 The national academies press ISBN 978-0-309-66582-7 Lagos spinach | L. Yarger , technical note, 2007 Echo Celosia | G.J.H. Grubben , Plant resources of Tropical Africa, Vol 2 Vegetables, 2004 Prota foundation, Wageningen ISBN 90-5782-147-8 Celosia trigyna | Useful tropical plants