Bieten (beta)
Groenten (Amaranthaceae)
DE BETA
DE BETA OP DEZE SITE
SNIJBIET | Beta vulgaris ssp vulgaris var cicla convar cicla
l

BIETEN

Bieten behoren tot de onderfamilie Betoideae van de amarantenfamilie (Amaranthaceae), waaronder ook spinazie en pseudograan amarant behoren.

Het geslacht Beta omvat een breed pallet aan bieten, van (vee)voederbiet tot suikerbiet, waar van suiker wordt gemaakt.

Strandbiet, gekweekt om zijn bladeren.

Blad- en snijbiet, gekweekt voor hun puntwortels, bladeren, of gezwollen hoofdnerven.

Knolbiet, geteeld om zijn verdikte knollen

OORSPRONG EN VERSPREIDING

Onze bieten stammen af van de strandbiet, de Beta vulgaris subsp. maritima of verkort de Beta maritima. Deze groeit in ons land alleen nog in Zeeland.

De strandbiet komt van nature voor in Zuid-Europa en Noord-Afrika aan de Middellandse zeekust en aan de kust in West-Europa. De bladeren worden sinds de prehistorische tijd als groente gegeten, blijkt uit opgravingen uit het neolithische tijdperk. Vermoedelijk is men tweeduizend jaar voor Christus begonnen met het telen van standbiet. Ook in ons land zijn bewijzen gevonden voor de consumptie van strandbieten rond 3.500 voor Christus bij opgravingen in het West-Friese Aartswoud. Uit geschriften uit Assyrië blijkt dat de strandbiet, 'silga' geheten, rond 800 voor Christus in de hangende tuinen van Babylon geplant is.

De cultivering van de biet zou in het Middellandse zeegebied hebben plaatsgevonden, waar naast de moderne bietensoorten nog steeds veel primitieve bietenrassen verbouwd worden, en verspreid van daaruit over het Midden-Oosten en (overig) Europa. Tot de Middeleeuwen gebruikt men de wortels van de biet nauwelijks voor consumptie, in de eerste plaats om hun medicinale eigenschappen, zoals de Grieken en Romeinen al deden. Pas tegen het einde van de 15e eeuw worden gekweekte bieten gebruikt voor hun bladeren én hun wortels.

Voederbieten, aan het einde van de 18e eeuw ontstaan uit gele bieten, werden überhaupt niet gegeten. Ze werden gebruikt als veevoer; nog steeds trouwens. Ze waren te grof voor menselijke consumptie en worden nog altijd niet gegeten. De suikerbiet, oorspronkelijk een lang, puntige witte wortel, werd in de 18e eeuw door de Pruisen ontwikkeld om zijn zoete smaak. Het suikergehalte was toen zo'n 6%.

De suikerbiet werd van groot commercieel belang in het 19e-eeuwse Europa met de ontdekking dat uit de (suiker)biet sucrose kon worden gewonnen (Andreus Maggraf, 1747) als alternatief voor het kostbare tropische suikerriet. Het suikergehalte van een suikerbiet is tegenwoordig 20%.

De wortel die wij biet noemen, de tuinbiet in al zijn schakeringen, is geleidelijk aan ontstaan uit de aanvankelijk licht verdikte wortel van de snijbiet met als oudst bekende cultivar de oerbiet, een puntige wortel met de karakteristieke witte ringen, die we ook van de Italiaanse chioggia's kennen. Ze zijn zelfs nog te herkennen in een bietensoort als de bull's blood, geteeld om zijn absolute roodheid.

Eén soort mag hier beslist niet onvermeld blijven, de witte biet, al bekend bij de Romeinen. Zij gebruikten de wortel om er een medicinaal smeersel van te maken. In het Nieuwe kruidenboek uit 1553 beschrijft Fuchs de twee bietenrassen, de witte en de rode, de Sicula en de Nigra, waarvan bijgaande afbeeldingen duidelijk laten zien dat de wortel nog ondergeschikt is.

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

Het Nederlandse woord biet zou ontleend (kunnen) zijn aan het Latijnse Beta, waarvan de oorprong onduidelijk is, maar wellicht terug te voeren op het Keltische 'bett' dat rood betekent.

In ‘De Re Rustica’ (274 voor Christus) gebruikte de Romeinse schrijver en politicus Marcus Porcius Cato Censorius maior (234-149 voor Christus) voor de allereerste keer het woord ‘Beta’ wanneer hij de ingrediënten benoemt voor een laxeermiddel. In de 17e eeuw spreekt men over 'beetwortel' voor suikerbiet en 'crooten' of 'roode beetwortelen' voor rode bieten.

VERTALING BIET

engels
beet, beetroot
frans
betterave
italiaans
barbabietola
spaans
beterrada, remolacha
duits
bete, rübe
indonesisch
 
japans
 
vietnamees
aka kabu
chinees
  甜菜
kantonees
 
 

BRONVERMELDING UPDATE AUGUSTUS 2016

Plant database | The plantlist, Royal Botanic Gardens, Kew and Missouri Botanical Garden The botanical system of plants | Friedrich A. Lohmueller The taxonomy van beta | J.P.W. Letscher e.a. Etymologiebank biet (M. Philippa e.a.; 2003-2009) | Etymologiebank.nl (website) De strandbiet | Wilde planten.nl Beets | Hamilton.edu Beetroots | Botanical.com: A modern herbal Von Mangolt | Neues Kreuterbuch Fuchs 1543