Ui
Groenten (Alliaceae)
UI
BESCHERMDE UI-SOORTEN
DE GELE UI

DE UI, ALLIUM CEPA

De ui, ook bekend als de bolui of gewone ui, is de meest geteelde soort uit de familie van lookachtigen (Alliaceae). De ui is voor het eerst benoemd in het standaardwerk van Linenaeus, de Species Plantarum in 1753. De benaming cepa komt uit het Latijn.

De plant heeft buisvormige, blauw-groene bladeren en de bol, de feitelijke ui, begint in omvang toe te nemen zodra de bladeren een bepaalde lengte bereikt hebben. Een uiplant kan wel 1 m 80 hoog worden. In de herfst gaan de bladeren liggen en worden de buitenste lagen van de bol droog en broos. Dan wordt de ui geoogst en gedroogd en zijn de uien klaar voor gebruik en/of opslag.

Geen beter beeld van de ontwikkeling van de plant als in de film in dit artikel waarin high-speed opnames van de groei van het uizaad uit 1942. De film maakt deel uit van een kleine serie films, de Junior Biology Series, waarvan dit de laatste was die ooit is verschenene. In dezelfde serie verschenen de levenscyclus van maës en schimmel (fungus). De films zijn opgenomen in de British Council Film Collection en met 119 andere korte documentaires op internet beschikbaar om te bekijken en te downloaden.

Een beroemde Franse ui is de Roscoff, voluit Oignon de Roscoff DOP, al sinds 2009 voorzien van een Franse appellation. Deze ui, verbouwd in de Finistère is een gele ui met een rode blos, met een doorsnede van 4 tot 8 cm. Hij is vernoemd naar de oude havenplaats Roscoff in de Grande-Bretagne. In 2013 heeft de ui ook Europese oorsprongsbescherming gekregen.

VERKRIJGBAARHEID

De gele ui is het 'werkpaard' in de internationale keuken, en heeft een lichtbruine tot goudgele schil en groenachtig wit tot bleekgeel, stevig vruchtvlees. Hij heeft een pittige smaak en is zeer veelzijdig. Gele uien zijn het hele jaar door verkrijgbaar uit 'eigen' Nederland.

BEWAREN

Bewaar uien niet in de koelkast, maar op een koele, goed geventileerde plaats, zoals in een uienpot.

OORSPRONG EN VERSPREIDING

De ui wordt al milennia gebruikt, vanaf 5000 jaar voor Christus of al eerder. De oorspong zou Centraal Azië zijn, Mesopotamië, maar daar zijn geen bewijzen voor. In oude kookboeken wordt veelvuldig gebruik gemaakt van ui. De ui komt ook voor in oude Chinese en Indiase geschriften van rond 3500 voor Christus.

Zeker is hoe dan ook dat de Egyptenaren de ui cultiveerden. Zij zagen de ui onder meer als het symbool van het universum en gaven het een naam die ze ontleenden aan het Latijnse "unus", wat "één" betekent. Ook de Grieken en Romeinen waren overtuigd van de ui, zijn krachten en zijn medicinale werking. De Romeinen zorgden voor de verspreiding van de ui over West-Europa.

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

Het woord ui is een verbastering van het woord ajuin, dat nauw verwant is met het Engelse onion en het Franse oignon. De familienaam Allium is de historische Latijnse benaming voor de knoflookfamilie, en zou uit het Keltisch zijn overgenomen, waar het woord "all" scherp (van smaak) betekent.

VERTALING UI

engels
onion
frans
oignon
italiaans
cipolla
spaans
cebolla
chinees
yang cong 洋葱
kantonees
yoeng cung
 

BESCHERMDE SOORTEN

In Europees verband wordt een systeem van beschermde soorten gehanteerd voor producten die zich onderscheiden. Voor wat uien betreft zijn dat:

De kwalificaties worden wel vergeleken met wijn-kwalificaties als “appellation controlé”, maar de labels zijn eerder een administratief label (herkomst, productiemethode), bedoeld als copyright.

De afkortingen PDO en PGI staan respectievelijk voor Protected destination of origin en Protected geographical indication (in het Nederlands “beschermde oorsprong benaming”, respectievelijk “beschermde geografische benaming”).

GEZONDHEIDSASPECTEN

VOEDINGSSTOFFEN - GEZONDHEIDSRISICO'S

Dat uien gezond zijn is even bekend als dat je van het snijden of hakken van uien tranende ogen krijgt.

Dat laatste ontstaat door de beschadiging van cellen die een prikkelend gas (syn-propanethial-S-oxide) afgeven. De traanklieren reageren daar in de regel heftig op, met het doel de ogen te reinigen van de prikkelende stof. Door te werken met koele uien wordt het probleem van gasvorming minder; ook goede ventilatie helpt.

De meeste ui-cultivars bestaan voor zo'n 90% uit water en 4% suiker. Ze bevatten veel vitamine C, B6 and foliumzuur en goede vezels.

SAMENSTELLING PER 100 GRAM
RAUW PRODUCT (GELE EN RODE UI)

40
kcal
( 167,4 kJoule)
1,1
gram
eiwitten
9,3
gram
koolhydraten
4,2
gram
waarvan suikers
0,1
gram
vet
4
mg
omega-3
13
mg
omega-6
VITAMINES
0,6
µg
vitamine A
0,1
mg
vitamine B3
0,1
mg
vitamine B6
19
µg
vitamine B9
7,4
mg
vitamine C
0,4
µg
vitamine K
MINERALEN
23
mg
calcium
0,2
mg
ijzer
146
mg
kalium
10
mg
magnesium
0,1
mg
mangaan
4
mg
natrium
29
mg
fosfor
½
µg
selenium
0,2
mg
zink
 

SAMENSTELLING PER 100 GRAM
RAUW PRODUCT (WITTE UI)

32
kcal
( 133,9 kJoule)
0,8
gram
eiwitten
7,5
gram
koolhydraten
5
gram
waarvan suikers
0,1
gram
vet
VITAMINES
0,3
µg
vitamine A
0,1
mg
vitamine B3
0,1
mg
vitamine B6
23
µg
vitamine B9
4,8
mg
vitamine C
0,3
µg
vitamine K
MINERALEN
20
mg
calcium
0,1
mg
koper
0,3
mg
ijzer
119
mg
kalium
9
mg
magnesium
0,1
mg
mangaan
8
mg
natrium
27
mg
fosfor
½
µg
selenium
0,1
mg
zink
 

BRONVERMELDING UPDATE AUGUSTUS 2016

Know what you eat | Nutritiondata.self.com De rol van Catharine de' Medici in de Franse keuken | Université de Liege Cipollotto Nocerino DOP | Regione Campania - Asssorato Agricultura L'échalote cuisse de poulet | Keldelice L'échalion | Echalion