Prei
Groenten (Alliaceae)
PREI
 
PREI

ALLIUM PORRUM

De prei of (Allium ampeloprasum var. porrum) is de zoetste plant uit de lookfamilie (Alliaceae) en wordt als groente gegeten.

Prei is het meest verwant aan twee andere planten die als groente worden gegeten: de olifantsknoflook (Allium ampeloprasum var. ampeloprasum) en de kurrat (Allium ampeloprasum var. kurrat)

Prei is een eenzaadlobbige plant. De plant is opgebouwd uit bladscheden en bladschijven. De bladscheden zitten over elkaar heen gevouwen en vormen zolang ze met grond bedekt zijn het witte gedeelte van de prei. Er is in de vegetatieve fase geen stengel aanwezig. Pas onder invloed van kou in de winter, wordt de prei generatief en gaat dan eind april of begin mei een stengel vormen. Dit gaat ten koste van de bladeren.

Aan de voet van de prei kan een verdikking optreden die knobbel genoemd wordt. Een knobbel is ongewenst omdat het verwijderen van de oude bladeren dan moeilijker gaat.

DE BEREIDING

Snij het voetje van de prei er altijd eraf inclusief het allerlaatste taaie deel van het groen en de eventuele buitenste, vergeelde delen. Wees alert op zand, dat is het gevolg van de teelttechniek om de schacht mooi wit te houden. Zand haal je er op de volgende manier uit: snij de prei van onderaf in de volle lengte doormidden. Spoel de helften schoon onder stromend water en vouw de bladeren hierbij uiteen.

 

BEREIDINGSTIJDEN (KOOKTIJDEN)

koken
10-13 minuten
roerbakken
2-4 minuten
stomen
15-20 minuten
smoren
15-18 minuten
 

Laat prei nooit bruinen, de smaak wordt er bitter van. Te lang koken maakt prei slijmerig.

BEWAREN

Prei is op een koele, droge plaats enkele weken houdbaar en in de koelkast wel 2-3 weken. Kant-en-klaar gesneden prei moet je niet langer dan een dag in de koelkast bewaren. Gare prei kun je tot 12 maanden in de diepvries (bij minimaal -18°) bewaren. Rauwe prei ook, mits je hem voor het invriezen 1-6 minuten blancheert.

OORSPRONG EN VERSPREIDING

Prei vindt zijn oorsprong in Mesopotamië. Onder de Sumerische koning Urnammu werd prei geteeld in de tuinen van Ur. Rond diezelfde tijd was prei ook in Egypte bekend. Volgens fresco's in Opper-egypte zou farao Khufu zijn beste krijgers prei te eten geven. Ook de bouwers aan de pyramides zouden prei gegeten hebben.

Bekend is dat ook de Grieken en de Romeinen prei aten. Keizer Nero stond bekend als de preivreter(Porrophagus) omdat hij verslingerd was aan prei, vanwege de in prei aanwezige mosterdolie. De Romeinen verspreidden de groente over heel Europa.

In het begin van de 9e eeuw beveelt in Frankrijk Karel de Grote de teelt van prei in de koninklijke tuinen, en wordt prei geleidelijk aan gemeengoed in de Europese keukens.

De belangrijkste teeltgebieden in ons land bevinden zich in Noord-Brabant en Limburg. In Nederland worden vijf teelten onderscheiden:

  • de zomerteelt; inzaaien half januari
  • de vroege herfstteelt; zaaien half maart
  • de late herfstteelt; zaaien eind maart
  • de winterteelt; zaaien begin april
  • de late winterteelt; zaaien eind april

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

Het Oudfranse woord "poree" gaat terug op Latijnse porrum of porrus. De oudste Nederlandse vorm 'poret' komt ook voor in het Oudfrans en is mogelijk ontleend aan middeleeuws Latijn porrata, dat ‘preigerecht, product van prei’ betekent.

De Middelnederlandse vormen met een -d- in het woord (porreide, poreyde, preyde) gaan terug op middeleeuws-Latijnse nevenvormen van porrata. In het Middelnederlands en Vroegnieuwnederlands bestond ook de samenstelling porlooc, letterlijk ‘preilook’.

VERTALING PREI

engels
leek
frans
poirreau
italiaans
porro
spaans
puerro
chinees
jiu cong 韭葱
kantonees
gau cung
 

LE POIREAU DES SABLES DE CRéANCES

In 1996 heeft de prei die al gedurende 400 jaar in het Normandische Crénce verbouwd wordt als eerste en enige preisoort de Europese PGI gekregen. Deze prei (ook Label rouge) wordt verbouwd op de zandige grond van Mielles, beschermd door de duinen langs het kanaal. De prei heeft een langere witte stengel en een zoetere smaak dan andere prei. De bodem wordt er van oudsher bemest met zeewier.

ST DAVID"S DAY

Ieder jaar op 1 maart viert Wales St. David's day. vernoemd naar de patroon Dewi Sant die overleed op 1 maart 589. Op St. David's day staat de prei centraal.

Volgens de Engelse dichter Michael Drayton zou koning Cadwalader van Gwynedd zijn soldaten hebben opgedragen een prei op hun helm te dragen om herkend te kunnen worden op het strijdveld. Of het waar is of niet, in Wales is de prei sinds de 6e eeuw een belangrijk symbool, dat je overal in terug ziet: op munten, in gedichten en op toneel, zoals in Shakespeares Henry V, zelfs op de statiejurk van Elizabeth II en op de hoed van de Welsh guards. In het nationale embleem van Wales staat de prei tezamen met de narcis, die in Wales bekend staat onder de naam Cenhinen Bedr, wat "Peters prei" betekent.

Op de jaarlijkse St. Davidsday, eet men traditioneel rauwe prei en Welsh cakes. Op bovenstaande foto verorberen twee Draggon troopers in Afghanistan geheel volgens dat gebruik een prei.

BESCHERMDE PREISOORTEN

In Europees verband wordt een systeem van beschermde soorten gehanteerd voor producten die zich onderscheiden. Voor wat prei betreft is dat er tot nu toe één:

De kwalificaties zijn vergelijkbaar met de meer bekende wijn-kwalificaties als “appellation controlé”.

De afkortingen PDO en PGI staan respectievelijk voor Protected destination of origin en Protected geographical indication (in het Nederlands “beschermde oorsprong benaming”, respectievelijk “beschermde geografische benaming”).

RECEPTEN

Prei wordt veel gebruikt in de Europese keuken en bepaalde Aziatische keukens. In China bijvoorbeeld is prei gemeengoed in de noordelijke provicies, maar niet in de zuidelijke provincies. In de Kantonese keuken wordt prei vaak gecombineerd met rundvlees omdat men vindt dat prei de smaak ervan versterkt. In de Franse keuken wordt prei veelal in boter gesauteerd.

GEZONDHEIDSASPECTEN

VOEDINGSSTOFFEN - GEZONDHEIDSRISICO'S

Prei is rijk aan mineralen (calcium, magnesium, ijzer en zoals gezegd veel kalium) en sporenelementen (koper, zink, borium, mangaan, selenium, jodium). De combinatie van veel kalium en zeer weinig natrium maakt prei diuretisch (vochtafdrijvend). Niet in het overzicht staat dat prei 9,5 mg choline bevat.

Het groene deel is rijker aan vezels (voor darm) en vitaminen (vooral provitamine A en vitamine C) dan de schacht. Het overzicht voedingsstoffen heeft -alleen- betrekking op het onderste deel van de prei (het wit en een gedeelte van het groen).

SAMENSTELLING PER 100 GRAM
RAUW PRODUCT

61
kcal
(255 kJoule)
1,5
gram
eiwitten
14,2
gram
koolhydraten
1,8
gram
vezels
3,9
gram
waarvan suikers
0,3
gram
vet
0,2
gram
meervoudig onverzadigd
99
mg
omega-3
67
mg
omega-6
VITAMINES
550
µg
vitamine A
(68,8% ADH)
0,1
mg
vitamine B1
(9,1% ADH)
0,4
mg
nicotinezuur
(2,5% ADH)
0,1
mg
pantotheenzuur
(1,7% ADH)
0,2
mg
vitamine B6
(14,3% ADH)
64
µg
foliumzuur (B9)
(32% ADH)
12
mg
vitamine C
(15% ADH)
0,9
mg
vitamine E
(7,5% ADH)
47
µg
vitamine K
(62,7% ADH)
MINERALEN
59
mg
calcium
0,1
mg
koper
2,1
mg
ijzer
180
mg
kalium
28
mg
magnesium
½
mg
mangaan
20
mg
natrium
35
mg
fosfor
1
µg
selenium

BRONVERMELDING UPDATE AUGUSTUS 2016

Plant database | The plantlist, Royal Botanic Gardens, Kew and Missouri Botanical Garden Etymologiebank prei | Etymologiebank.nl (M. Philippa, Etymologisch Woordenboek van het Nederlands) Nutritionfacts Leek | Nutritiondata.self.com Leek: national emblem of the Welsh | Historic UK - The history and heritage accommodation site Leek, poireau | Wikipedia (EN, FR) St. David's day | Wales Cymru | Official gateway to Wales