IJskruidfamilie
Groenten en fruit
IJSKRUIDFAMILIE
 
IJSKRUID | MESEMBRYANTHEMUM CRYSTALLINUM

IJSKRUIDFAMILIE

De Aizoceae of ijskruidfamilie werd voorheen Mesembianthemaceae genoemd. De familie omvat 127 klassen en 1.700 soorten, vergelijkbaar met een andere succulent, de Cactaceae, de Cactusfamilie. Hij is hier wat minder bekend, maar in Zuid-Afrika bijvoorbeeld maakt de soort 10% van de totale flora uit. Dat is allerminst onbetekend.

De familie bestaat uit bloeiende planten, waarvan een aantal eetbaar is, en waarvan de vruchten, de bladeren, stengels of zaden worden gegeten. Het zijn succulenten, met een ander woord 'vetplanten'. Dat zijn planten die het vermogen hebben water op te slaan. Sucus is het Latijn voor vocht. Het zijn plantensoorten die zich goed kunnen aanpassen aan hun habitat. Dat hoeft niet de barre woestijn zijn, het kan ook een duinlandschap zijn, een strand of de berm van een weg. Zo zijn er succulenten die zich hebben aangepast aan een hoger zoutgehalte in de bodem. Zeekraal is daar een voorbeeld van, ijskruid een andere.

De ijskruidfamilie kent meerjarige en eenjarige soorten en soorten die slechts enkele weken leven, afhankelijk van de klimatologische omstandigheden. Een aantal familieleden wordt wereldwijd als een plaag beschouwd, de zuurvijg is daar een prominent voorbeeld van, andere vormen in een bepaald gebied een probleem. In alle gevallen wordt dat veroorzaakt door het grote vermogen van deze planten zich aan te passen aan moeilijke omstandigheden, waardoor ze zo concurrerend zijn geworden voor andere planten dat deze verdrongen worden, waardoor de monocultures van aizoceae ontstaan.

Een kenmerk van de ijsplanten is dat ze 's nachts ademen (night-time breathers, Crassulacean Acid Metabolism). Dat is een onderdeel van de fotosynthese, waarbij de kkolstof wordt vastgelegd in de organische zuren malaat en isocitraat. Dat heet koolstof-fixatie. Overdag wordt de kooldioxide met behulp van lichtenergie verwerkt. Hierdoor hoeven ze hun porië overdag niet te openen voor het opnemen van kooldioxide en verliezen de planten geen vocht via hun poriën gedurende de hitte van de dag. Dit vermogen, in combinatie met hun xerophytische eigenschappen (het vermogen om in een omgeving met weinig water te overleven) stelt het hen in staat zelfs in de zoutste milieus te overleven.

Meer over zoutminnende en zoutresistente planten op de speciale bladzijde over zoute cultures.

OORSPRONG EN VERSPREIDING

De meeste soorten komen voor in warme streken, zoals Zuid-Afrrika. Andere landen waar de planten voor komen zijn Australië en Mexico, waar ze van oorsprong voorkomen, het Middellandse Zeegebied, Californië, Mexico en sinds enige tijd ook, verwilderd en vaak afkomstig uit tuinen, Groot Britannië.

De verspreiding gaat gemakkelijk, omdat de plant zeer aantrekkelijk is voor tal van dierensoorten en de vruchten veel zaad bevatten. Soms gaat de ene plaag gepaard met de andere, zoals in een aantal kustgebieden langs de Middellandse zee, waar de zwarte rat en de zuurvijg samen op gaan.

TAALKUNDIGE ASPECTEN, ETYMOLOGIE

Aizoaceae is het Latijn voor 'altijd levend', waarmee wordt geduid op de overlevingskracht van de plantensoortenonder de barste omstandigheden. De Nederlandse benaming IJskruidfamilie is ontleend aan een balangrijke commerciële telg uit de familie, de Mesembryanthemum crystallinum of het ijskruid.

VERTALING IJSKRUIDFAMILIE

engels
fig-marygolf, iceplant
frans
aizoceae
italiaans
germoglio di bambù
spaans
aizoáceas
 

SOORTEN IJSKRUID

Op deze website beperken we ons tot de belangrijkste eetbare soorten, die waarvan de bladeren, de stengels, de vruchten of de zaden worden gegeten en die niet tot de zeldzame exoten behoren.

IJSKRUID

IJskruid (Mesembryanthemum crystallinum). Het blad met zijn frosty uiterlijk is een licht zoute delicatesse.

NIEUW ZEELANDSE SPINAZIE

Nieuw-Zeelandse spinazie (Tetragonia tetragonioides) lijkt erg op ijskruid en wordt als groente gegeten.

ZUURVIJG

De zuurvijg (Carpobrotus edulis) is de meest invasieve van alle Aizoceae, waarvan met name de vrucht wordt gegeten, en groeit ook in Europa.

KARKALLA

Van de karkalla (Carpobrotus rosii) die in het westen van Australië voor komt worden de vruchten vers en gedroogd gegeten.

PIGFACE

De vrucht vande Australische pigface (Carpobrotus glaucescens) smaakt als een zoutige aardbei. Ook de bladeren worden gegeten.

GHAUKUM

De paarse zuurvijg of ghaukum (Carpobrotus deliciosus), afkomstig uit Zuid-Afrika, heeft van alle ijskruidsoorten de zoetste vruchten.

BRONVERMELDING UPDATE AUGUSTUS 2016

Overzicht Nederlandse biodiversiteit | Nederlands soortenregister Plant database | The plantlist, Royal Botanic Gardens, Kew and Missouri Botanical Garden Mesembryanthemacea (aizoaceae) | Pflantzafrica South African national biodiversity institute Aizoaceae | Wikipedia (EN/F/NL) Aizoaceae | Australian plants society Tasmania