© 2016 OURFOOD.NL
LAST UPDATE
2016 09 29
DISCLAIMER
Potas
Zout
RUWE POTAS
BOVEN: ZEEUWSE EN ONDER: KORTRIJKSE PEPERBOLLEN

Potas

Potas is een mengsel van in water oplosbare zouten, en een belangrijke bron van kaliumcarbonaat, een additief dat wordt gebruikt als zuurteregelaar en in bakpoeder.

Het wordt sinds de zesde eeuw gebruikt voor het maken van glas en zeep en voor het bleken van textiel. Aanvankelijk maakte men het door het uitlogen van houtas, waarna de oplossing die werd verkregen werd ingedampt in grote ijzeren potten. Het is een methode die zeer inefficient en milieubelastend is, en al lang niet meer gebruikt wordt. Voor iedere kubieke meter potas dient 2.000 kubieke meter eiken- of beukehout verbrand te worden immers.

De winning van potas uit mijnbouw dateert van de 14e eeuw, en vond plaats in Ethiopië, waar zich (nog altijd) de grootste reserve potas bevindt. Naast deze enorme Ethiopische bron, wordt patas op tal van plaatsen in de wereld gevonden, veelal in oude binnenzeeën zoals in de Westelijke Interne Zeestraat, die Noord-Amerika ooit in tweeën splitste. Veel potas-mijnen bevinden zich in deze en andere uit het Laat-Krijt daterende zones, onder meer in Canada. Jaarlijks wordt zo'n 30 miljoen ton potas geproduceerd, vooral om het kaliumcarbonaat.

Het woord potas (potasch) wordt voor het eerst in het Middel-Nederlands gebruikt, rond 1477. Het woord is in veel talen overgenomen, en is herleid tot potassium, de officiële benaming voor kalium.

GEBRUIK

In Europa werden tot de 19e eeuw uitsluitend potas en hertengewei gebruikt als rijsmiddel, bijvoorbeeld in peperkoek (Lebkuchen, gingerbread). Dat gebeurde tot aan de uitvinding van bakpoeder door August Oetker in 1843, een volle eeuw nadat Antonio Campanella er in slaagde zuiver kaliumcarbonaat uit potas te winnen.

Met de komst van bakpoeder was ook met het gebruik van parelas ('pearl-ash') gedaan. Pearl-ash is een veredelde (witte) potas die in de Verenigde Staten als rijsmiddel is ontwikkeld aan het einde van de 18e eeuw. Pearl-ash werd in combinatie met melk en/of of een zuur (citroen) gebruikt, om de vorming van belletjes koolzuurgas te bevorderen.

BRONVERMELDING UPDATE SEPTEMBER 2016

Pot-as | Wikipedia (NL/EN) Potassium carbonate | Wikipedia (EN/NL) Kaliumcarbonaat | Bakkerijmuseum Calcium hydroxide | Foodinfo, University of Wageningen Pearlash, the first chemical leavener | Historic gastronomy: four pounds flour